R2-D2 Bilimkurgu "blog"(?)u.

10. Bilimkurgu Öykü Yarışması

2008-04-17T16:33:00.002+03:00

Öncelikle herkese yeniden merhaba, neredeyse 1 yıl olmuş bloğun yüzüne bakmayalı. Bırakın yazı yazmayı, gelen mesajlara bile cevap vermemişim!

Türkiye Bilişim Derneği bu sene yarışmada bir değişiklik yapmış. Bundan önceki yarışmalarda yazarlar konularda serbestken, bu sene belirlenen üç konudan birisi üzerine öyküler kabul edilecek.

*İyi Yönetim, Kötü Yönetim, Sıkı Yönetim, Yönetim
*Trafik Karmaşası
*Çok İşlevli Teknolojik Aletler

Konu kısıtlamasının ülkenin en önemli ( hatta bildiğim kadarıyla tek!) bilimkurgu öykü yarışması için doğru olmadığını düşünüyorum. Ancak TBD'nin yıllardır bu yarışmayı sürdürerek, Türkiye'de billimkurgunun önünü açmaya çalışmasının yarattığı takdir; bu konu kısıtlamasını umursamama engel oluyor.

Yarışmaya son katılım tarihi 15/Temmuz/2008 ( Bu sefer doğru yazdım b5 :) )
Yarışmayla ilgili detaylar için : TBD

9. Bilimkurgu Öykü Yarışması

2007-05-08T23:30:00.000+03:00

Türkiye Bilişim Derneği'nin düzenlediği "Bilimkurgu Öykü Yarışması"nın dokuzuncusu ile ilgili açıklama sitesinde yayınlandı. Yarışmaya katılmak isteyenlerin dikkatine sunulur.

TBD - 9. Bilimkurgu Öykü Yarışması

Remzi Kitabevi tarafından önceki yılların kazanan öykülerinin yer aldığı bir kitap da çıkmıştı.

Bilimkurgu Öyküleri

Bakalım bu seneki öyküler nasıl olacak?

İkinci seneidevriye

2007-04-23T14:22:00.000+03:00

Bu bloğa ilk yazı (bkz. Edgar Allan Poe'ya Saygılarımla) 20 Nisan 2005'de gönderilmişti. Aradan iki sene geçti, sadece 63 yazı var. Herhangi bir blog için küçümsenebilecek bir rakam, benim için azımsanamayacak bir rakam. Hemen hemen her yazı için yaptığım araştırmaları alt alta koysam klasik bir deyimle: Buradan(İstanbul) Bağdat'a gidiş-geliş çift şeritli yol olur :)

Son üç aydır, yeni işim, yeni hayatım, dolayısıyla zamansızlığım yüzünden bloğun yüzüne bakamaz oldum. Halbuki planlarım vardı; BK temaları yazıları başka temaların eklenmesiyle devam edecek, güzel bir klip hazırlanacak vs. vs. Olacak, bir gün olacak :) Ama şu anki görünüşe göre havlu gününe kadar yine hiçbir şey yazmadan duracağım :( Aslında yazmayı çok özledim, geçenlerde Nilay masal anlatmamı talep edince, kıçımdan sallamanın en nadide örneklerinden birisini sergilerken fark ettim bunu. Fakat bu bloğu giderek kişisel bir blog haline sokmaktan çekiniyorum. Kendimce bu bloğa bir misyon yükledim, o misyonu zedelemek istemiyorum.

Her neyse; mutlu yıllar R2-D2 Bilimkurgu "Blog"(?)u! Nice Yıllara! :)

Beş şey...

2007-01-28T15:32:00.000+02:00

Ali ve kahpecüce tarafından mimlenmişim. Bir süredir yoğunluktan dolayı blogla ilgilenemediğimden kahpecüce'nin mesajı sayesinde öğrenebildim. Açıkcası internete adım attığım ilk günden itibaren anonim kalmak dürtüsüyle hareket eden benim için bu şekilde kendini ifşa edecek şeyler yazmak eskiden çok zor gelirdi. Şimdi biraz daha rahatım :)
Sanıyorum bu ufak oyunun kuralı, kendinle ilgili beş şey ( İlkini hemen açıklamış olayım. Şey kelimesine tapıyorum. Kelime haznemin geniş olduğuyla övünmek gibi bir ukalalığım da olsa, şey kelimesine kurtarıcı gibi sarıldığım anlar çoktur. ) açıklamak. Gerçi blogger profilinde kendimle ilgili önemli bir iki özelliğimi ifşa etmiştim ama...

Bilimkurgu

Öncelikle Lise bitene kadar doğru düzgün kitap okumayan, kitap okumayı zaman kaybı olarak görecek kadar ahmak bir adam olduğumu itiraf etmeliyim. Bilimkurguyla ilişkim sinemadan ve çocukluğumda okuduğum Jules Verne'lerden ibaretti. Ama bir gün Stanislaw Lem'in Solaris'ini okudum, sonra Asimov'un Ben, Robot'unu ve o günden bugüne elimden kitap düşüremez oldum. Sonrasında bir şekilde Poe ile tanıştım, nasıl olduğunu hatırlamıyorum, düşlerimde görmüş olsam gerek. Devamı da kendiliğinden geldi. İçinden çıkmak istemediğim bir dünyaya girmiş oldum böylece. :)

Devekuşu Kabare

Yasaklar oyununu ilk defa videodan izlediğimde sanıyorum daha 10 yaşındaydım. Daha sonra ses kayıtları; Deliler, Aşk Olsun, Beyoğlu Beyoğlu, Geceler... Tekrar tekrar dinlemekten, izlemekten bıkmadım. Her seferinde yeni bir mimik, yeni bir kelime oyununu fark etmenin heyecanı vardı. İlginç tarafı hala da var. Çevremdeki bazı arkadaşlar tarafından "Yeter artık" tavırları sergilense de dayanamayıp, oyundan parçaları monolog olarak veya başka bir arkadaşın katılımıyla sergilemekten kendimi alamam. Neredeyse her kelime veya her durum için bir parça çıkartılabilir bu oyunların içinden. Çok severim.

Basketbol

Üniversiteye başlayana kadar oynadım, hayatımın en önemli parçasıydı. Bence dünya üzerinde yaratılan en güzel oyundur. Oynarken gerçek dünya kaybolur, sahanın çizgileri içinde yeni bir dünya oluşur. Siz de o küçük dünyanın önemli bir parçası oluverirsiniz birden.

r2

Bu seçimin temelinde iki şey yatıyor, şuradan okuyabilirsiniz.

Geleneği bozmayalım:

isbn9760806
Halil
Don Quijote ve White
Psychedelic
B5

mimlendiniz :)

...Ve Sonra Hiç Kalmadı

2006-12-19T23:39:00.000+02:00

Son zamanlarda yaşadığım blogla ilgili tembelliğimden sıyrılmak ve kendimce özel bulduğum roman/öyküleri paylaşmak için; 2 (yazıyla:iki) haftada bir kitap önerisinde bulunacağım.

Önereceğim ilk kitap, Eric Frank Russell'ın "...Ve Sonra Hiç Kalmadı" isimli öyküsü. Metis Bilimkurgu serisinin ilk kitabı ama malesef ben bu seneye kadar okumamıştım. Şimdi de fellik fellik, Eric F. Russell kitapları arıyorum ama malesef Türkçe'ye çevrilen iki kitabı var. Birisi bahsedeceğim öykü, diğeri ise 80li yıllarda çocuk serilerinden birisine konulan bir öykü. (bkz. Bilimkurgu2000)

ideefixe'de ...Ve Sonra Hiç Kalmadı

Öykü 98 sayfacık, bir çırpıda bitiyor, yüzünüzde muzip bir gülümseme ve içinizdeki sorgulamarınızla sizi bırakıyor. İlk baskısı 1951 yılında yapılmış. Gönül rahatlığıyla şunu söyleyebilirim; Eric Frank Russell, Douglas Noel Adams'ın öncülü. Okuduğunuzda bana hak vereceksiniz. Öykü, dünyadan ayrılan insanoğlunun, galaksilere yayılması ve gezegenlere yerleşmesi üzerinden kurgulanmış bir ütopya. Çok fazla detaya girip, öyküyü okuma zevkinizi bozmak istemiyorum; eğer siz de benim gibi Douglas Adams hayranıysanız ve Eric Frank Russell'la daha önceden tanışmadıysanız bu öyküyü mutlaka okuyun. Eric Frank Russel daha sonra bu öyküsünü temel aldığı "The Great Explosion" isimli bir roman da yazmış. Romanı ( İngilizce ) şuradan okuyabilirsiniz: THE GREAT EXPLOSION

Sonra bana da söyleyin lütfen; Gand'lı mısınız, Anti-Gand'lı mısınız? MECleri seve seve kabul ederim ancak, Anti-Gand'lıysanız: SKİB :)

Bilimkurgunun Ustaları

2006-12-07T01:50:00.000+02:00

Amerikan ABC televizyon kanalı; "Masters of Science Fiction" isimli yeni bir seriyi yayına hazırlıyormuş. Serinin 2007 yılında gösterime girmesi bekleniyor. ABC'nin internet sitesinde bu konuyla ilgili hiçbir şey bulunmasa da, Sci Fi.com sitesinde ve bazı tv sitelerinde hatta imdb'de proje görünmekte. Ellerimi ovuşturarak beklediğimi söylemeliyim :) Karma karışık bilgilere dayanarak şunu söyleyebilirim; bu seri yapılacak ancak hangi öykülerin/romanların filme çekileceği belirsiz. Örneğin IMDB'deki listede ilk sezon için görünenler şunlar:

1. A Clean Escape...
John Kessel'ın ( Nebula ödülü sahibi, Hugo ödülüne aday olmuş bir bilimkurgu, fantastik kurgu yazarı. Ben hiçbir kitabını okumadım, tanıyan varsa tarzını biraz yorumlayabilirse sevinirim. ) bir kısa öyküsünden uyarlama.

2. Jerry Was A Man...
Robert A. Heinlein'in bir kısa öyküsünden uyarlama.

3. Awakening...
Bunu kimin öyküsünden/romanından uyarlıyorlar bilemiyorum. Bir çok Awakening var :)

4. Watchbird...
Robert Sheckley'in aynı adlı romanından.

5. The Discarded...
Bunun hakkında da bir bilgi bulamadım.

Çoğu yerde yazılanlara göre 13 bölümden oluşacakmış seri. Kulislerde konuşulanlara bakılırsa -Hep bu cümleyi kurmak istemiştim :)- ; Ray Bradbury, Isaac Asimov, H.G. Wells gibi ustaların öyküleri/romanları da filme çekilecekmiş. Hatta Asimov'un "SON SORU" isimli kısa öyküsünün filme alınacağı iddia ediliyor. Özellikle bunu izlemeyi çok isterim. Bu öyküyü Adalet Celbiş'in çevirisinden, şurada okuyabilirsiniz : Isaac Asimov - SON SORU

Serinin sunuşunu, Stephen Hawking'in yapacağı belirtiliyor. Yapımcı Keith Addis, serinin Masters of Horror serisindeki bir bölümde yaşandığı gibi sansüre maruz kalmayacağından emin olduğunu söylemiş. Ve bana ilginç gelen bir açıklama yapmış:

" Serinin dili, görselliği ya da içerdiği seks öğeleriyle sansürlenecek bir yanı bulunmuyor. Zaten bu tür şeyler, seride kullandığımız gibi yüksek kalitedeki bilimkurgu eserlerinde herhangi bir önem de taşımıyorlar. Isaac Asimov hiçbir zaman sansürlenmedi. Bill O'Reilly'i, Robert Heinlein tahrik etmedi. Proctor&Gamble hiçbir zaman Ray Bradbury'ye karşı gerçekten kinlenmedi. Bu adamlar gerçekten zeki adamlardı. Fikirleri cesurdu ve bazıları gerçekleşti. ABC bize, olabildiğiniz kadar cesur davranın dedi. Kanal bu fikirlerden rahatsız olacak mı? Sonuçta bizden elimizdeki bu mükemmel kaynaklar kadar kışkırtıcı olmamızı isteyen onlar. "

Beklemeye devam edelim.
to boldly go where no one has gone before

Kaynak: ekşi sözlük, sci-fi wire

Kişisel Dip NOT: Bradbury ve P&G ilişkisi nedir, bilen var mı?

Plüton ve tanım karmaşası.

2006-10-05T05:14:00.000+03:00

Plüton, güneş sistemimizin en tartışmalı gök cismi ünvanını açık ara farkla alır sanırım. Keşfi öncesi olayların ve kişilerin bağlantıları da bir o kadar ilginçtir. Eğer hafızam beni yanıltmıyorsa; keşfin yapıldığı Lowell gözlemevini kuran ve ismini veren Percival Lowell'la, Asimov'un bir kitabının önsözünde ya da popüler bilim kitaplarından birisinde karşılaşmıştım ( Buldum. Dünya Dışı Uygarlıklar isimli kitabında geçmekte. İlginç bir şekilde kitap ayracını da tam o sayfada bırakmışım :) ). Percival Lowell matematikçi ve amatör bir astronomdu. Zengin bir ailenin üyesi olduğunu da eklemeliyim. Lowell, Arizona'da bir gözlemevi kurdu ve Mars'ı incelemeye başladı. İtalyan astronom Schiaparelli'nin gördüğünden daha fazla kanal buldu, yetmedi detaylı haritalarını çıkardı, yetmedi Mars'ta zeki varlıkların yaşamış olduğuna dair tam inancıyla, bunu bütün dünyaya yaymaya çalıştı. Hem de diğer astronomların, bu kanalların varlığını gözlemleyemediklerini, gerçek olamayacağı söylemlerini; "Sizin teleskoplarınız benim teleskobum kadar iyi değil ve gözlerim keskindir" diye cevaplayarak. 1894'te Mars'la ilgili ilk kitabı yayınlandı. Bundan üç sene sonra da H.G. Wells'in, Dünyalar Savaşı bir dergide tefrika halinde yayınlandı. Artık Marslıların varlığı bir gerçeklik halini almıştı.

Lowell'ın Mars Kanalları Haritası

Google Mars'ta Mars Kanalları Haritası

Mars üzerine bu kadar yoğunlaştıktan sonra Lowell, Neptün'ün yörüngesindeki dengesizliğin sebebi olarak başka bir gökcisminin var olabileceği düşüncesine sarılıp dokuzuncu gezegeni aramaya başladı. Yazık ki, bunu göremeden öldü. Lowell'ın Planet X olarak adlandırdığı Plüton, onun ölümünden ondört sene sonra Lowell gözlemevinde astronom Clyde Tombaugh tarafından bulundu. Zaten varlığına hemen hemen kesin gözüyle bakılan dokuzuncu gezegenimiz nihayet bulunmuştu. Tanımı yine değişebilecek olan gök cismimizin, isimlendirilmesinin de ilginç bir hikayesi var. Mars'ın uydularından Fobos ve Deimos'un isim babası olan Henry Madan'ın onbir yaşındaki yeğeni Venetia Phair; Roma mitolojisinde kendini görünmez yapma yeteneği bulunan yer altı tanrısı Pluto'yu ( Yunan mitolojisinde: Hades) önerir. Bu önerisi Oxford'dan Arizona'ya bildirilir, Tombaugh'da ismin Percival Lowell'ın isminin ilk harfleriyle başlamasından dolayı uygun bulur. Plüton isminin kısaltması olarak da P-L kullanılmaktadır. Bu ufaklığın sayesinde daha Türkçe nasıl isimlendireceğimizi bulamadan, Plüton'un gezegenlik kariyeri sonlandı. TDK'ya göre Plüton, eski astronomlara göre Plüto, mitolojinin Türkçesine göre Pluton. Ama artık pek de önemi kalmadı, artık kendisini 134340 ön adıyla anabiliriz.

Plüton, yakında Plüton'la birlikte 'ikiz cüce gezegen' ilan edilebilecek, 1978'te keşfedilen uydusu 'Charon' ve 2005'te keşfedilen diğer iki uydusu 'Nix' ve 'Hydra'

1930'da bilimkurgunun altın çağında yapılan böylesi bir keşif, bilimkurgu yazarlarını da bu yeni gezegene yönlendirdi ister istemez. Bu linkten, Plüton'un yer aldığı roman ve öykülerin hepsini görebilirsiniz. Sanıyorum ben Plüton'la sadece, Heinlein'ın 'Uzay Elbisemle Yolculuğa Hazırım' isimli romanında karşılaştım. O romanda Plüton, uzaylıların kumanda merkeziydi; dünyaya en uzak -bilinen- gezegen olması ve boyutunun da çok büyük olmaması dolayısıyla Plüton'u seçtiğini düşünüyorum Heinlein'ın. Sanıyorum boyutu dolayısıyla, diğer roman ve öykülerde de daha büyük işlevler yüklenmemiştir.

Gezegen nedir? Benim gibi, astronomiyle ilgisi olmayan herhangi birisine sorsanız sanırım şu cevabı alırsınız; Kendi etrafında ve bir yıldızın etrafında dönen büyük kütleli gök cismi. Ama astronomların daha net tanımlar yapması şarttır ve yaptılar da. Her bilim dalı gibi astronomi de kendi tanımlamalarına sahip ve yine her bilim dalı gibi, astronomi de hipotezlerin çürütülmesi, yeni bilgilerin elde edilmesi sonucu tanımlamalarını değiştirir. Plüton'un 'gezegen' ünvanının 'cüce gezegen' olarak değiştirilmesi tüm yurtta ve dünyada esefle karşılandı, nedense? Bilim yüceltilirken bir nokta atlandı sanıyorum. Ya da bunu algılama becerisini gösteremedi insanoğlu. Bilim, tanrısal değildir. Bilimsel kanunlar tartışılmaz değildir, değişmez ya da geliştirilemez değildir, hele ki tanımlar hiç değildir. Sanırım bizler öncelikle, bilimin tanımını netleştirmeliyiz. ekşi sözlükte "matarama su ko"nun bir entrysinden alıntı yapacağım; 'yanlışlanabilen şeye bilim denir'. Ufak bir düzeltmeyle; 'yanlışlanabilme şansı sunulan şeye bilim denir' desem hata mı etmiş olurum? Büyük bir ihtimalle, evet :) Bu konu benim bilgim ve görgümün çok üzerinde, o yüzden bu konuyu kapatıp, benim gezegen tanımımdan daha geçerli olan tanımlamaya bakalım. Hoş bu gezegen tanımı, 16. yüzyıla kadar yapılan tanımlamalardan daha doğru :)

Şu anki bilgilerimiz ışığında Güneş Sistemimizin son hali :)

IUA ( Uluslararası Astronomi Birliği ) 2006 Ağustos'unda Prag'ta yaptığı toplantının sonucunda gezegen tanımını şu hale getirdi;

Güneşin yörüngesinde dönen
Kendi yerçekiminin oluşturduğu gücü karşılayabilecek yeterli kütleye sahip olan ve hemen hemen yuvarlak bir şekle sahip
Kendi yörüngesiyle kesişen, kendisinden daha kütleli başka bir gökcismi olmayan gökcisimlerine gezegen denilir

Cüce Gezegen tanımında, ilk iki madde aynıdır, son madde ; "Kendi yörüngesiyle kesişen, kendisinden daha kütleli başka bir gökcismi olan ve uydu olmayan gökcisimlerine cüce gezegen denilir." olarak değişmekte. Cleared or not cleared the neighbourhood around its orbit. Gezegen olmakla cüce gezegen olmak arasındaki ince çizgi işte bu. Bunu da şöyle formüle etmişler; Gezegen ayırıcı ( Planetary discriminant ) µ = Gezegen adayı gökcisminin kütlesi / Gezegen adayı gökcisminin yörünge bölgesinde kalan diğer gökcisimlerinin kütlesi
Güneş Sistemimizdeki gezegen ve cüce gezegenlerin µ değerleri şöyle;

Merkür: 9.1×10⁴
Venüs: 1.35×10⁶
Dünya: 1.7×10⁶
Mars: 1.8×10⁵
Ceres: 0.33 ( Cüce )
Jüpiter: 6.25×10⁵
Satürn: 1.9×10⁵
Uranüs: 2.9×10⁴
Neptün: 2.4×10⁴
Plüton: 7.7×10⁻² ( Cüce )
Eris: 0.10 ( Cüce )

Bu tanım da yakın zamanda değişikliğe uğrayabilir, Plüton'un uydusu kabul edilen Charon, Plüton'la beraber ikiz cüce gezegen sıfatına kavuşabilir. Yani Plüton'un değeri gün geçtikçe azalıyor :)

Geçmişten bugüne güneş sisteminnde kaç gezegen var sorusuna verilen farklı yanıtlara bakarak bu değişimlerin doğallığını daha iyi anlayabiliriz.

1543 - Altı gezegen (Merkür, Venüs, Dünya, Mars, Jüpiter ve Satürn)
1781 - Yedi gezegen (Uranüs eklenerek)
1807 - Onbir gezegen (Ceres, Pallas, Juno ve Vesta eklenerek)
1845 - Oniki gezegen (Astraea eklenerek)
1846 - Onüç gezegen (Neptün eklenerek)
1851 - Yirmiüç gezegen! (Hebe, Iris, Flora, Metis, Hygiea, Parthenope, Victoria, Egeria, Irene ve Eunomia eklenerek)
1852 - Sekiz gezegen!(Ceres ve diğer göktaşları silinerek)
1930 - Dokuz gezegen (Plüton eklenerek)
2006 - Sekiz gezegen (Plüton çıkartılarak)

Tanımın değişmesi, orada bir gökcisminin var olmadığı ya da yok sayıldığı anlamına gelmiyor. Hatta, Nasa'nın geçen Ocak ayında yolladığı Yeni Ufuklar sondası; Jüpiter'in yerçekiminden yararlanıp Plüton'a ulaşmak, sonrasında Charon ve Kuiper kuşağını izlemek için yoluna devam ediyor. 2015 yılında Plüton'la ilgili bugüne kadar bilmediğimiz her şeyi öğrenmiş olacağız. 2020 yılında da Kuiper kuşağını göreceğiz. Bakalım daha neleri keşfedip, neleri değiştireceğiz?

Son bir şey; Plüton'un cüce gezegen olmasına gösterilen tepkilerden biri. Oldukça eğlenceli :)
LINK

Humans Need Help

2006-10-01T10:41:00.000+03:00

Discovery Channel yeni bir programı yayına koydu; Sci-Fi Zone. Şu ana kadar sadece bir bölümünü izleme fırsatı bulabildim ve açıkcası hayal kırıklığı yaşadım. Ve anlayabildiğim kadarıyla sadece bir hafta süren bir programdı bu. Benim izlediğim bölümde; İskoçya'nın bir şehrindeki UFO vakaları anlatılıyordu. Sıkıcı ve yüzlerce kez işlenmiş bir konuyu, sıkıcı bir şekilde işlemişlerdi. Enteresan bir de site hazırlamışlar. www.humansneedhelp.com Bu sitede göze çarpan mizahi yaklaşım, -her ne kadar DNA'ın yanına yaklaşamasa bile- hoşuma gitti. Bizim teknolojik oyuncaklarımızın ortaya çıkışında, bilimkurgu ve "uzaylı"ların etkisini yine mizahi bir şekilde sunuyorlar. Ama açıkcası güzel bir fikiri kötü kullanmışlar. Ayrıca siteden "uzaylı"lara mesaj da yollayabilirsiniz. Discovery Channel Ekim ayında -hangi uydudan gönderileceğini bilemiyorum- bu mesajları Mars'a doğru yollayacakmış. Voyager sondasıyla yollanan "Sayın Türkçe bilen kardeşlerimiz, sabahı şerifleriniz hayr' olsun" sesli mesajından sonra bu mesajlarda neler olabileceğini düşünmek bile istemiyorum :)

Dip NOT: Voyager sondasıyla yollanan sesli mesajlar çok kısa bir süre içerisinde Carl Sagan'ın başkanlığında bir ekip tarafından hazırlanmış. Sesli mesajların hemen hepsi Cornwell Üniversitesi mensupları tarafından okunmuş. Sagan'a göre daha uzun bir zaman olsaymış, dünya üzerinde konuşulan dillerin tümünden kayıt yapacaklarmış. Voyager sondasıyla yollanan mesajları dinlemek için: Greetings From Earth

Üç boyutlu hologramlar.

2006-09-15T01:56:00.000+03:00

Star Wars'da Prenses Leia tarafından R2-D2'ya yüklenen mesajın, Luke Skywalker tarafından ilk görüldüğü anı hatırlar mısınız? Birden bire boşlukta beliren prensesin görüntüsü ve sesi. Ne kadar etkileyiciydi, daha teknolojinin evlerimize girmediği günlerde, hayalini zor kuracağımız bir gelişimi sunuyordu bize. Sanıyorum benim gibi pek çok insanın aklının bir köşesinde hep o sahne kalmıştır ve gerçekleşeceğini görebilecek miyiz diye düşünmüştür. Bilimkurgu ürünlerindeki hayali teknolojilerin birer birer gerçekleşmeye başladığını görmek nedense mutlu ediyor beni.

Gorillaz & Madonna 2006 Grammy

Bu seneki Grammy ödüllerinde Gorillaz ve Madonna'nın sahne şovunda ilk defa gerçekten başarıyla uygulanmış hologramlar gördük( En azından ben ilk defa gördüm :) ). İlk izlediğimde hilesi nedir diye düşündüm uzun müddet. Göz yanılmaya çok müsait bir organ ve bu kadar kaliteli bir görüntüyü üç boyutlu olarak yaratamayacaklarına emindim. Artık değilim, bugün olmasa bile gelecekte mutlaka üç boyutlu olarak da yaratılacaklar. O sahne şovunda yaratılan hologramlar iki boyutluydu, biz üç boyutlu olarak algıladık. İnce metal bir tabaka üzerine yansıtılan görüntülermiş onlar, bu sistemin gerçek üç boyutlu hologramlar yaratması zor görünüyor. Ancak şimdilik görsel kalitesi daha düşük olsa da, geleceği daha parlak görünen, bir hava tabakasına yansıtmayla hologram oluşturan bir sistem daha var. Bu sistemin ileride, daha yoğun bir gaz tabakasına, farklı noktalardan projektörler vasıtasıyla görüntü göndermesi sonucu gerçek üç boyutlu hologramların uygulanabileceğini düşünmek zor değil. Bunu hesaplayacak bir işlemcinin ve istenilen açıda, istenilen yoğunlukta, birbirini kesmeden farklı renklerde ışık yollayabilecek projektörlerin gelişmesi ne kadar sürecek bilemiyorum. Ne işe yarayacağını hiç bilemiyorum. Ama umarım görebilirim.

Heliodisplay

Link: Heliodisplay
Link: Musion Eyeliner

Bütün öyküler bilimkurgu öyküleri gibi yazılsaydı?

2006-08-14T16:57:00.000+03:00

Şans eseri bulduğum, bazı bilimkurgu yazarlarının sıklıkla başvurduğu teknolojiyi açıklama tarzlarıyla eğlenen bir öykü. Mark Rosenfelder tarafından yazılmış. Oldukça hoşuma gitti, geleceğin bilimkurgu yazarlarına da ufak bir ders olur :-)

Öykünün orijinalini bu sayfadan okuyabilirsiniz.

Roger ve Ann'in San Fransico'da Sergey ile buluşması gerekiyordu.

"Trenle mi, buharlı gemiyle mi, yoksa uçakla mı gitmeliyiz?" dedi Ann.
"Trenler çok yavaş ve buharlı gemiyle bütün Güney Amerika'yı geçmemiz aylar sürebilir, uçakla gideceğiz" diye cevapladı Roger.

Roger kişisel bilgisayarını kullanarak merkezi ağa bağlandı ve kimliği doğrulanırken beklemeye başladı. Bir iki tuşa basarak elektronik bilet sistemine bağlandı ve gideceği yerin kodlarını girdi. Kısa bir süre sonra bilgisayar o yöndeki bütün uçuşları listeledi ve Roger en yakın uçuşa iki bilet aldı. Kişisel hesabındaki dolarlar anında biletlerin karşılığını ödemişti.

Şehir mono ray sistemini kullanarak uçakların kalktığı havaalanına ulaştılar. Ann, onu hiçbir genetik değişime ihtiyaç duymadan çekici gösterecek hafif, polikarbon bazlı yapay kumaştan tişört ve koyu mavi dokuma kumaş pantolondan oluşan seyahat kıyafetlerini giydi. Zaten çekici olan kahverengi saçlarına dokunmadı.

Havaalanınına vardıklarında Roger kimlik belgelerini havayolu şirketinin görevlisine uzattı. Görevli kendi bilgisayarından bilgileri kontrol etti ve Roger ile Ann'in uçağa geçebilmelerini sağlayacak uçuş belgelerini hazırladı. Bütün uçuşlardan önce yapılan güvenlik kontrolüne girdiler. Uçakta onlardan ayrı, basıncı eşitlenmemiş alanda yolculuk edecek bagajlarını başka bir görevliye teslim ettiler.

"Sence pervaneli bir uçak mıdır? Yoksa şu yeni jetlerden birisi midir?" diye sordu Ann.
"Kesinlikle bir jettir" diye cevap verdi Roger. "Pervaneli uçakların modası çoktan geçti. Diğer taraftan roket mühendisleri hala deneysel çalışmalar yapabiliyor. Dediklerine göre roket teknolojisi geliştiğinde uçuşların süresi bir saati bulmayacak. Halbuki biz jetle dört saate yakın uçacağız."

Kısa bir süre bekledikten sonra diğer yolcularla beraber uçağa götürüldüler. Uçak yüzlerce metre uzunluğunda, parlak kanatlarında dört adet jet motoru bulunan devasa bir çelik yığınıydı. Pilot kabinine göz attılar. İki pilot uçağı uçurabilmeleri için gerekli alet yığınını inceleyerek konuşuyordu. Roger uçağı kendisinin uçurmak zorunda olmamasına sevindi. Böyle bir şeyi becerebilmek için yıllarca sürecek zorlu bir eğitim gerekiyordu.

Şaşırtıcı derecede büyük yolcu alanında yumuşak koltuklar ve 11 km. yükseklikten, saatte 800 km. hızla giderken manzarayı izleyebileceğiniz pencereler yer alıyordu. Tavanda kabin içindeki basıncı eşitlemek ve stratosferin soğukluğundan korunmak için basınçlı hava üfleyen havalandırma kanalları vardı.

Uçak kalkmadan önce; "Biraz gerginim" dedi Ann.
"Endişelenecek bir şey yok" diye teskin etti onu Roger, "Bu uçaklar sürekli uçuyorlar. Kara taşıtlarıyla yolculuktan daha güvenli bir yolculuk yapacağız."

Roger, Ann'i teskin etmesine rağmen, pilot uçağı yerden kaldırıp yeryüzünden uzaklaşana dek gergin olduğunu kendisine itiraf etmeliydi. Roger ve diğer yolcular uzun süre pencerelerden dışarıyı seyrettiler. Zorlukla da olsa, aşağıdaki evleri, çiftlikleri ve hareket eden araçları ayırt etmeyi başarıyordu.

"Tahminimden daha fazla insan San Fransisco'ya gidiyor" dedi Roger.
"Belki bazıları başka yerlere gidiyordur." diye cevapladı Ann. "Biliyorsun her yerden uçakla taşımacılık yapmak büyük bir maliyet. Bu yüzden transfer noktaları oluşturuldu, ufak şehirlerden gelenler önce bu transfer alanlarına geliyor ve oradan diğer yerlere ulaşıyorlar. Şanslıyız ki sen bizi doğrudan San Fransisco'ya götürebilecek bir uçuş buldun"

San Fransisco havaalanına vardıklarında havayolu şirketinin görevlileri bagajların doğru kişilere verildiğinden emin olmak için kullanılan numaralı etiketleri kontrol ederek onlara teslim etti.

"Başka bir şehre geldiğimize inanmak zor geliyor" dedi Ann. "Sadece dört saat önce Chicago'daydık."
"Daha şehirde değiliz" diye düzeltti Roger. "Olası kazaların zararını azaltmak ve büyük miktarda boş alana duyulan ihtiyaç dolayısıyla şehrin dışında yapılmış olan havaalanındayız. Ufak bir araç bulup şehre gideceğiz."

Hidrokarbon enerjili yer taşıtlarından birine binmek için kuyruğa girdiler. Elektronik ödeme yapılamayacak kadar düşük bir ücret olduğundan taşınabilir madeni dolarlarla ödeme yaptılar. Sürücü aracını şehre yöneltti. Sadece 100 km hızla gitmesine rağmen, araç beton yol yüzeyinden sadece bir metre yüksekte gittiği için daha hızlı gidiyorlarmış hissine kapıldılar. Roger Ann'e baktı, hızın onu uyaracağını düşünüyordu ama Ann yolculuğun keyfini sürüyor gibiydi. Zeki olduğu kadar oyunbaz bir kadın!

Sonunda sürücü aracı durdurdu, varmışlardı. Kendi kendine açılan elektronik kapılar Sergey'in evine hoşgeldiniz der gibi açıldılar. Bütün yolculuk yedi saatten az sürmüştü.

Amora Ketçap reklamı

2006-07-27T15:12:00.000+03:00

1940lardan itibaren başlayan, bilimkurgunun altın çağı sayılan dönemin bilime sadık yazılı ürünlerinin karşısında duran; daha çok gerilim, cinsellik, fantezi üzerine kurulu bilimkurgu sinemasından esinlenerek hazırlanmış bir reklam. Çok hoşuma gitti. Güzel bir fikir, başarılı bir reklam. Reklam kampanyasının bir bölümü bu izleyeceğiniz video. Bunun dışında nükleer savaş ve mutasyona uğramış bir örümcek üzerine kurgulanmış iki reklam filmi daha var, bulabilirsem onları da koyacağım.

Geleceğin Şehirleri II

2006-07-25T22:53:00.000+03:00

Bilimkurgu türündeki eserlerin çoğu, -doğaları gereği- gelecek ön görülerinde bulunurlar. 100 yıl sonra dünya, 1000 yıl sonra uzaydaki koloniler, 10000 yıl sonra galaksiler arası federasyon. Bu ön görülerin bazıları bugün bildiklerimiz ışığında yaşanabilecek gelişmeleri tahmin olarak değerlendirilebilir, bazıları ise tam anlamıyla fantezidir. Ama hemen hemen hepsi, insanoğlunun korkularından, ümitlerinden, cesaretinden, budalalığından, zekasından, kısaca insanoğlunun 'ortak tarihinden' izler taşımaktadır. Gelecek ön görülerinde yaratılan şehirlerin de bu birikimden ve gününün şartlarından etkilenmeden oluştuğunu düşünmek kanımca yanlış olacaktır.

Bir önceki yazıda ( bkz. Bilimkurgu Temaları; Geleceğin Şehirleri I ) bilimkurgu türünün ilk ortaya çıktığı dönemde dünyayı değiştirmeye başlayan Sanayi Devrimi'nin nasıl oluştuğuna, bu devrimi tetikleyen faktörlere ve bu devrimin etkilerine dair kısa bir giriş yapmıştım. Bu yazıda ise bilimkurgu ürünlerindeki şehirleri -kabaca- kategorilere ayırıp, tarihsel sırasına göre ilk görülen şehir kurgusuyla devam edeceğim.

+METROPOLLER
++MODERN BABİLLER
+++KÜRE ŞEHİRLER
++++YERALTI ŞEHİRLERİ
+++++SINIRSIZ ŞEHİRLER
++++++BİNA ŞEHİRLER

+METROPOLLER

Metropol; Yunanca metera(ana) ve polis(kent) kelimelerinin birleşmesiyle oluşan metropolis kelimesinin Fransızca'dan dilimize geçmiş halidir. Metropol tanımı içine girebilecek şehirleri belirleyecek ölçütler biraz muğlaktır. Ama nüfus yoğunluğunun en önemli ölçüt olduğunu rahatlıkla söyleyebiliriz. 1940lardan itibaren bilimkurgu ürünlerinin çoğunda bu modern ana kent yapılaşmaları sıklıkla görülmekte. Ancak bu kurguyu ilk işleyen kişi Jules Verne'dir ve bunu 19 yaşındayken, 1863'te yapmıştır. 1863 yılında bugünkü modern metropollere yakın bir şehir tasvirini nasıl gerçekleştirdi Jules Verne? Jules Verne'in çağının ilerisinde olduğu aşikar. Ama sadece bununla açıklamak biraz saflık olacaktır. "20. Yüzyılda Paris" isimli romanı, 1863 yılında yayıncısı P.J. Hetzel tarafından şu sözlerle reddedilir; " Azizim Verne, peygamber bile olsanız, günümüzde getirdiğiniz vahye inanacak adam çıkmaz. " İlk baskısı ancak 1994'te yapılabilen bu romanda tasvir edilen Paris'i incelemeye başlamadan önce, o dönemin Paris'ine ve Avrupa'sına biraz göz atalım.

19. Yy. ilk yarısı, İngiltere

19. Yy.'da Avrupa savaşlar ve ihtilallerle boğuşurken, ada ülkesi İngiltere bu olaylardan en az zararı görerek Sanayi Devrimi'nin lokomotifi oldu. Hem adanın içindeki nüfus hareketleri, hem de kıtlık, yoksulluk gibi nedenlerden İrlanda ve Avrupadan aldığı göçler yüzünden şehirleşme problemiyle daha erken yüzleşmek zorunda kalan İngiltere'de, Londra başta olmak üzere bütün şehirlerinde keşmekeş hakimdi. Kanalizasyon sistemlerinin yokluğu ya da yetersizliği yüzünden yaşanan salgınlar, hava kirliliği yüzünden artan diğer sağlık problemleri, asayişin sağlanamaması yüzünden artan cinayet ve hırsızlıklar, geçinmek için başka yol bulamayan kadınların fahişeliğe yönelmesi, insanlık dışı çalışma şartları, çocuk işçiler vd. şehirlere hakim olan `olağan` görüntülerdi. Sosyal sınıflar arasındaki uçurumların iyice ortaya çıktığı bu dönemde ailesinin Machester'daki fabrikasına giden Engels, Almanya'ya dönüşünde yazdığı; İngiltere'de 1844 Yılında İşçi Sınıfının Koşulları adlı kitabında şöyle der: " Modern toplumun yoksul tabakaya muamelesi tamamen rezilliktir. Onlar, havası temiz kırsal bölgelerinden, havası kirli büyük şehirlere koyun sürüsü gibi sürüldüler. ". Engels'in gözlemi çok doğruydu, ilerleyen dönemlerdeyse üst tabaka -kendi istekleriyle- kırsala göç edecekti.

1830'da insan taşımacılığı için şehirler arası ilk demir yolu -tahmin edebileceğiniz gibi- İngiltere'de kuruldu ( bkz. Manchester-Liverpool Demir yolu ), 1836'da Londra-Greenwich arası kurulan demir yolunu takiben kurulan diğer demir yollarıyla Londra'yı İngiltere'nin her köşesine bağlayan demir yolu ağının temelleri atıldı -bütün yollar Londra'ya çıkar-. Demir yoluyla insan taşımacılığının uygulanabilir bir sistem olduğunu kavramaları sayesinde, Londra'nın `olağan` görüntüsünden kaçmak isteyen kalburüstü insanlar için daha havadar, daha temiz banliyöler -suburban- yaratılmaya başlandı ve şehrin merkezi sürekli artan nüfusa; daha düşük sosyal statüdeki insanlara, fakir işçilere ve göçmenlere bırakıldı. Tabi artan sadece nüfus değildi, artan iş hacmi yeni ofislere, yeni depolara ihtiyacı doğuruyordu. Bu da ister istemez şehrin sirkülasyonunda bir artış ve trafik sorununun başlaması demekti. Bu sorunu aşabilmek için, 1850'de Londra metrosu için çalışmalar başladı ve 1863'te, -Verne'in romanını yazdığı tarihlerde- ilk hat hizmete açıldı.

Dünya Sergileri

19.Yy. ortalarından itibaren sanayileşen ülkeler, gövde gösterisi yapabilmek ve ürünleri için yeni pazarlar bulabilmek amacıyla Dünya Sergileri -Expo- gerçekleştirmeye başladı.

Crystal Palace

İlk Dünya Sergisi 1851'de Londra'da düzenlenen 'The Great Exhibition'dır. 16 hafta gibi kısa bir sürede, çelik ve camdan prefabrik olarak inşa edilen Crystal Palace, yapı üretim sürecinde yeni bir kapıyı araladı. Bu ilk Dünya Sergisi'ne 28 ülke katıldı.

Palais d'Industrie

İkincisi, 1855'te Paris'te düzenlenen 'Exposition Universelle'dir. Bu sergide katılımcı ülke sayısı 34'e çıktı. Crystal Palace, İngiltere'nin sanayi devi olarak geldiği konumun, yapı üretimine yansımasıydı; fabrikasyon dökme demir parçaların montajıyla oluşmuştu. Palais d'Industrie ise geleneksel taş işçiliği ve fabrikasyon dökme demir parçaların montajıyla, karma bir yapım sistemiyle uygulanmıştı.

Paris'in Yeniden İnşası

1848 Devrimi'ne kadar İngiltere'de sürgünde bulunan III. Napoleon, devrimden sonra Fransa'ya döndü ve kurulan 2. Cumhuriyet'in Başkanı oldu. 1848-1852 yılları arasında devam eden 2. Cumhuriyet'i, -büyük amcasının izini takip ederek- sona erdirdi ve imparatorluğunu ilan etti. 1870 yılına kadar II. Fransız İmparatoru olarak Fransa'yı idare etme şansını yakalayan Napoleon III, İngiltere'de sürgünde geçirdiği dönemden edindiği izlenimlerle, Londra'ya benzeyen Paris'i; Fransa endüstrisinin, sanatının, biliminin, eğlencesinin ve devrimlerin başkentini yeni baştan yaratmaya karar vermişti. Bunun için bir hukukçu olan ve daha önce Bordeaux Valiliği yapmış, otoriter Baron Haussmann'dan daha uygun birisi olamazdı.

Haussmann göreve gelir gelmez, III. Napoleon'un da tam desteğiyle önceliği finansman sağlanmasına ve hukuki düzenlemelere verdi. İngiltere'de kamu, sadece yol ve altyapının planlamasını yapıp -bir kısmını finanse ederek uygulatmasının dışında-, geri kalan tüm konuları müteahhitlere bırakırken, Haussmann finansmanı tamamen devletin organize edeceği bir düzen kurdu. 26 Mart 1852'de de Parislilere, Paris'le ilgili yeni kararlar duyuruluyordu:

Kamu yararı için istimlaklar yapılacaktır.
Bina sahipleri her on yılda bir cephelerini temizletecektir.
Paris'in sokakları ve binalar, kanalizasyon sistemine rahat bağlantı kuracak şekilde hizalanacaktır.

Haussmann'ın yarattığı caddeler ve istimlak edilecek binalar

Paris'in devrimler sırasında yaşadığı deneyimler, III. Napoleon ve Haussmann'ın planlarında önemli kararlar vermelerini gerektiriyordu. Bunlardan biri geniş caddeler yaratılmasıydı. Bu caddelerin planlanmasıyla ilgili Haussmann'ın görüşü; ana tren hatlarını ( Şehrin kuzey, güney, doğu ve batısında yer alan garları ) birbirine bağlamak ve şehrin havasının temiz kalmasını sağlamak olsa da çoğu Parislinin görüşü; barikat kurulmasını engellemek ve topçu birliklerinin rahat sevkiyatını sağlamak için uygulandığıydı.

Cadde ve kanalizasyon planları

Haussmann'ın düzenlemesinde Parislilerin canını sıkan sadece bu değildi. Üst tabakanın banliyölere kaçtığı İngiliz kentlerinin aksine Haussmann'ın Paris'i, bu tabakayı şehrin merkezinde tutmak için çaba gösteriyordu. Yaratılan geniş caddelerin bir yan etkisi olarak şehrin merkezinde yer alan arsaların bedellerindeki artış, sadece zengin insanların şehir merkezinde mülk edinebilmesine yol açıyor ve Parislilerin gözünde bir sosyal ayrımcılığın oluştuğu izlenimi doğuyordu. Aynı zamanda sürekli devam eden istimlaklar şehrin sosyal hayatını da -ister istemez- sekteye uğratıyordu.

Haussmann şehri güzelleştirme hamleleri de yapıyordu; kaldırımlar, aydınlatmalar, banklar, çeşmeler, süs havuzları, Vincennes ve Boulogne korularında oluşturulan park alanları vd. Paris'in çehresini değiştiriyordu. Haussmann apartmanları olarak anılan ve tek düze, neredeyse birbirinin aynı neoklasik cephelere sahip -fakat Haussmann'ın genel Paris planına uygun biçimde-, dönemin konut ihtiyaçlarına cevap veren planlarda konutlar, istimlak edilmiş yerlerde beş kat yüksekliğinde uygulanıyordu. Bu konutların genel özelliği; zemin katlarda dükkan, kafe vb., balkonlu katlarda üst tabaka, balkonsuz katlarda orta tabaka ve çatı katında da hizmetlilerin yerleşmiş olmasıydı. Şehrin yenilenmesinde Haussmann'ın belirttiği gibi; geometri ve grafik tasarım, mimarlıktan daha etkin bir rol oynamaktaydı.

Haussmann Apartmanlarından bir kesit

Haussmann'ın Paris'i yeniden inşa faaliyetleri on binlerce Parislinin evlerini terk etmesine ve yüz binlerce Parislinin taşınmasına neden olurken, gerçek anlamda planlı, modern ilk Avrupa şehrini de ortaya çıkartmıştı. Paris'in 20. yüzyıldaki gelişimini de bu planlama belirledi. 20. Yüzyıl başlarında oluşan Güzel Şehir Hareketi ( City Beatiful Movement ) akımının esin kaynaklarından biri oldu. Kısacası "Sanayi Devrimi"nin şehirleşme pratiğindeki dönüm noktalarından birisiydi.

UYARI: Yazının bundan sonraki kısımlarında, Verne'in romanından bazı alıntılar yer almaktadır.

Yirminci Yüzyılda Paris

Verne'in 1960lar için kurguladığı Paris'e; 1852'den itibaren başlayan yeniden yapılanmanın Verne tarafından rötuşlanarak yirminci yüzyıla uyarlanmış finali de denilebilir. Haussmann'ın geniş caddelerin yeterli kalacağını düşündüğü ulaşım sorununun çözümü için, şehrin içinde dört halkadan oluşan bir şehir içi demir yolu ağı yerleştirir, bu dört ana hattı da ara hatlarla bağlayarak bütünleştirir. Verne demir yolu ağını yerden yükseltmeyi uygun bulur; kolonlar üstünde ve binaların ilk katıyla aynı yükseklikte kurgular. Paris'in geniş caddeleri üzerinde, biri gidiş, biri geliş olmak üzere iki ayrı yola sahip, binaların birinci katlarına yerleştirilmiş istasyonları olan, caddeleri araba ve yayalara bırakan, aynı zamanda da yayaları yağmurdan koruyan, hızlı bir toplu taşıma sistemi. Bu sistem ilk olarak -romandan yedi sene sonra- 1870 yılında New York'ta uygulandı. Sanırım aklın yolu gerçekten bir.

New York'ta uygulanan yükseltilmiş demir yolu

Verne büyük bir başarı ile, daha sadece elektrokimyasal ve elektrostatik yöntemlerle üretilebilen -fakat araştırmaların yoğun olduğu- elektrik enerjisinin kullanımının yaygınlaşacağını ön görmüştür. "Yirminci Yüzyılda Paris"te havagazı lambalarının yerini elektrik ampulleri alır. Şehrin tamamını aydınlatan bu ampuller için gereken enerji, hidroelektrik santralindeki türbinler vasıtasıyla üretilmektedir. Gerçekteyse ilk hidroelektrik santral ancak 1882'de Amerika'da açılacak ve sadece 250 ampulü aydınlatabilecek kapasitede üretim
yapabilecekti. Verne şehri elektrikle beslerken, Paris'in yeniden inşası sırasında hazırlanan havagazı altyapısını yok etmeyerek havagazı istasyonları kurguladı. Lenoir'in geliştirdiği içten yanmalı gaz motorunu tekerlekli araçlara uygulayarak arabalar, kamyonlar ön gördü ve Paris'in caddelerinde at arabalarının üstünlüğünü sona erdirdi. Ancak yük taşımacılığını da her metropolde olduğu gibi kısıtlamaktan geri kalmadı. Verne'in Paris'inde kamyonlar saat sabah ondan sonra trafiğe çıkamıyordu.

Romandan kısa bir alıntı :
" Güneşinkine eş parlaklıkta ışıklarla aydınlatılmış bu bulvarlar; sokakların gürültüyü yutan asfaltı üzerinde seyreden bu binlerce araba; bu saraylar kadar zengin ve görkemli mağazalar, ovalar kadar geniş meydanlar; içlerinde yirmibin konuğun krallar gibi yaşayıp ağırlandığı bu dev oteller; bu ince ve narin kemerler, uzun zarif galeriler, sokaktan sokağa atlayan köprüler; nihayet akıl almaz bir hızla havayı yarıyormuş gibi görünen bu ışıl ışıl trenler...Atalarımızdan biri bütün bunları görse ne derdi acaba? "

Pek yabancı gelmiyor değil mi?

M.Ö. 1. yüzyılda Vitruvius, "mimarlık üzerine on kitap"da şöyle yazmıştı: “Roma’nın muazzam büyüklüğü nedeniyle çok sayıda konut gerekmektedir. Toprak, bu nüfusun tümünün zeminde yerleşebileceği kadar çok değildir. Bu durum bizi konutları göğe doğru yükseltmeye zorlamaktadır.” Vitruvius'un bu ön görüsü Sanayi Devrimi'ne kadar pratiğe dökülememişti. Hem nüfus yoğunluğu fazla değildi, hem de içinde barınılacak yüksek yapılar yapmaya yeterli teknoloji yoktu. Paris özel örneğinde ve diğer sanayileşen şehirlerde toprağın değerinin artması; yükselmeyi zorunlu kılıyordu, ama yine de Verne'in romanını yazdığı dönemlerde beş kattan daha yüksek konutlar üretilmiyordu. Verne'in romanında binaların kaç katlı olduğu tam olarak belirtilmez, fakat birisi şehir merkezinde, diğeri banliyöde olmak üzere iki binanın en az oniki ve dokuz katlı olduğu belirtilir. Şehir merkezinde yer alan oniki katlı apartmanın bir iniş çıkış odası, -güvenlik sistemine sahip ilk asansör 1857 yılında New York'ta uygulanmıştı- yoktur. Banliyöde yer alan dokuz katlı apartmanda ise asansör vardır. Bu apartmanlarda tasvir edilen konutların her ikisi de küçük birer odadır, birisinin tam alanını da verir Verne: 16 metrekare. Odaların içinde hiçbir donatı, ıslak hacim vs. yoktur, dönemin işçi sınıfının yaşadığı konutlardan farklı değildir bu tasvirler. 20. yüzyıl boyunca -hatta kısmen halen- devam eden konut sorunu için çözüm üretmekte Verne'de çaresiz kalmıştır.

Roman, genç şair Michel'in sanayinin ve endüstrinin yüceltildiği bir devirdeki romantik yalnızlığının üzerine kurulu. Yayıncının önsözde belirttiği gibi, olası parlak bir hukuk kariyerini bırakıp edebiyata yönelen Verne'in kendisi gibi, karamsar ama umutlu bir karakter. Dönemini eleştirmekten geri kalmaz Verne, sanayinin ve kapitalin yüceltilip sanatın küçümsenmesine karşı durur. Yukarıda saydığım ön görülerinin dışında daha pek çok farklı teknolojik ön görüde de bulunur. Çoğunluğu da gerçekten ilerleyen yıllarda uygulanmıştır. Kitabı okuyacak olursanız, bu ön görüleriyle, döneminin mukayesini rahatlıkla yapmanıza olanak verecek dip notlarlardan heyecan duyacağınızı düşünüyorum.

Bilimkurgunun en önemli öncülünü bir kez daha saygıyla selamlıyorum. Serinin devamında metropol örneklemelerine devam edeceğim; bazı şehirleri birden çok kategoriye sokabileceğimi fark ettiğimden biraz karışık bir ilerleme olacağını tahmin ediyorum, mazur görün. Aşağıda; alıntı yaptığım (yukarıda verdiğim bağlantılar dışındaki) diğer kaynakları görebilirsiniz.

KAYNAKLAR:

Murat Aykaç Erginöz ( Prof. Michel Carmona'nın; Paris'in dönüşümü-Haussmann kitabının çevirmeni. )
Nashville Civic Design Center
Kentplancı.net ( Prof. Dr. Ayşe Nur Ökten'in Kent Sosyolojisi ders notları )

Kuzgun

2006-07-16T19:54:00.000+03:00

"İthaki Yayınları"nın forumlarına üye oldum. Forum kullanıcıları kendi aralarında ufak yarışmalar düzenliyorlar. Dört resim vererek, bu resimler üzerine kurgulanacak bir öykü yazalım demişler. Ben de bir resim seçtim, -seçtiğim resmi buradan görebilirsiniz-. Resimdeki kuş parçaları bana Poe'nun Kuzgun şiirini anımsattı ve bu ikisini birleştirerek aşağıda okuyacağınız öyküyü yazdım. Bilimkurgu değil, fantastik denilebilir.
İyi okumalar.

Açıverince kepengi, eski devirden kalma
Azametli bir kuzgun
Kanat çırpıp sallanarak adım attı
İçeriye;
Ne bir selam verdi ne bir an durdu ya da
Oturdu;
Ama bir Lady'nin ya da Lord'un edasıyla
Tünedi kapımın üstüne-
Oda kapımın üstünde bir Pallas büstüne kondu-
Konup oturdu hepsi bu.

Edgar Allan Poe - Kuzgun

Martina öleli dört sene olmuştu. Doğumda ölmüştü, bebeklerinin yüzünü görmüş, gülümsemiş ve son nefesini vermişti. Anasız beş çocuk, yitip giden eşinin arkasından eriyen, kaybından çocukları sorumlu tutan, onlardan nefret eden koca. Acının sefaleti, sefaletin acıyı getirdiği dört sene ve Vlad yine tek başına, içki şişesinin başında, Martina'nın anısına bir kadeh daha içiyordu.

Pencereden gelen tıkırtı dünyaya döndürdü Vlad'ı. Önemsemedi başta; "Sarhoşum" dedi içinden. Ama ses kesilmedi, tık tık tık. İnce ve derinden geliyordu, sanki kafasının içinden. Sandalyesinden doğrulmaya çalıştı ama doğrulmak yerine sandalyesiyle yerde buldu kendisini. Okkalı bir küfür salladı, kendisine mi, kaderine mi, sandalyeye mi orası belirsizdi. Ellerini döşemeye dayadı, emekleyerek pencereye yaklaştı. Çürümeye yüz tutmuş pervaza tutundu ve ayağa kalktı. Sendeliyordu, zorlukla açtı pencereyi. Bir kuzgun karşısında duruyor, kanatlarını açıyor, sessizce adımlıyordu denizliği. Eliyle itirdi kuşu; "Kışt, kışt, uğursuz hayvan. Defol buradan!" Kuzgun umursamaz görünüyordu, gözlerini Vlad'ın gözlerine dikmiş bakıyor ve adımlamaya devam ediyordu. Vlad kuşun bu kararlığı karşısında geriye çekilmekten daha anlamlı bir yol bulamadı, yavaşça geriye doğru bir adım attı, kuzgun da içeriye. Bir adım daha geriye, bir adım daha içeriye.

Pervazın ucunda durdu kuzgun, kendine gelmeye çalışan Vlad'tan gözlerini ayırmadan. Vlad büyülenmiş gibi bakıyordu kuzguna. İçine işleyen, yüreğini dağlayan bu bakışı tanıyordu. "O"ydu, dönmüştü Vlad'a. Gerçek miydi, yoksa şeytan oyun mu oynuyordu? Umursamıyordu Vlad, "o" dönmüştü ya, varsın oyun oynasın şeytan. Ağzından zorlukla döküldü kelimeler; "Beni bir daha terk etme". Kuzgun cevap verdi; "birdahaasla".

Ayakta duramadı daha fazla, yere çöktü gözyaşlarını akıtarak. Söz verdi bildiği bütün tanrılara, onu bir daha kaybetmeyecekti, asla. Bu mutluluğa dayanamadı , sızıp kaldı olduğu yerde. Kuzgun kanatlarını açtı yeniden, içeriye süzüldü Vlad'ın yanına. Tebessüm ediyordu sanki baktıkça Vlad'a. İzledi bir müddet onu, sonra yine kanat çırptı. Çocukların odasına geldi, yatağın ucuna kondu, şefkatli bakışlarla izlemeye başladı çocukları...

Vlad uyandığında hava ağarmak üzereydi. Başı çatlıyordu, geceyi hatırladı. Gerçekten görmüş müydü, dönmüş müydü Martina, yoksa rüyada mıydı? Pencereye baktı hala açıktı, uçup gitmiş miydi yoksa? Ayağa kalktı, pencereye yanaştı dışarıya baktı. Hiçbir iz yoktu "o"ndan. Çocukların yanına gitmek istedi, belki çocuklar da görmüştü analarını, belki bilirlerdi nerede olduğunu. Masadan lambayı aldı ve odaya yaklaştı, beşi de uyuyordu hala. Ne kadar da masumlardı, bunca yıl onları suçlamakta ne kadar da hatalıydı. Yanlarına yaklaştı, kanı çekildi birden, gözlerine inanamadı. Çocukların elinde ve yatakta kuzgunun, "o"nun parçaları; nefretle bağırdı Vlad;"İblisin dölleri, nasıl kıydınız ona bir daha?" Çocuklar duymuyordu onu, masum yüzlerinin arkasında sakladıkları şeytani ruhları huzurla dinleniyordu.

Vlad mutfağa gitti, bulabildiği en keskin bıçağı aldı eline bildiği bütün küfürleri sıralayarak. Gözlerinden yaş boşanmıyordu, sadece öfke vardı içinde; kendine, tanrılara, şeytana, çocuklara. Odaya döndü ilk çocuğunu yakaladı ve acımasızca kesti boynunu. Kan boşanıyordu çocuktan, gözyaşlarını tutamıyordu Vlad, ikinci çocuğunu da yakaladı, üçüncüyü de, dördüncüyü de, sonuncuyu da. Her yanı çocuklarının kanına bulandı Vlad'ın; kuzgunun parçalarını topladı gözyaşları içinde, kucağına aldı bütün parçaları, sarıldı ona son kez. Bıçağı son kez kullandı, yere düştü koca bedeni, bir gülümseme yayıldı yüzüne, Martina'ya kavuşacaktı sonunda. Daha ruhu bedenini terk etmemişti ki ancak cehennemden gelebilecek bir kahkaha duydu, arkasından da alevlerin içinden çıkıp gelen sesi; "Krallığıma hoşgeldin Vlad"

Bohemian Rhapsody

2006-07-01T16:13:00.000+03:00

Queen'in Bohemian Rhapsody şarkısına, Star Trek film ve dizilerinden alınan parçalarla hazırlanmış bir klip. Benim, Alan Parson's Project'in I Wouldn't Wanna Be Like You şarkısı için hazırladığım klipten çok daha başarılı, kıskanmamak elde değil.

Bir grup bilimkurgusever bu tür klipler hazırlamışlar. Youtube'da PagesBar aratması yaptığınızda hepsine -Star Trek ve Babylon 5 ağırlıklı- ulaşabilirsiniz.

The Robot Hall Of Fame 2006 Sonuçları

2006-06-28T01:34:00.000+03:00

Carnegie Mellon Üniversitesi'nin düzenlediği ve robotların insanlığa olan katkısına dikkat çekmek için verilen ödüllere bu sene;

Gerçek robotlardan:

AIBO ( Sony'nin ürettiği robot köpek )
ve
SCARA ( Yamanashi Üniversite'sinde 1978 yılında üretilen endüstriyel robot kol )

Kurgu robotlardan:

David, ( A.I. filminin çocuk android kahramanı )
Maria ( Metropolis filminin gynoidi )
ve
Gort ( The Day The Earth Stood Still filminde, dünya dışından gelen Klaatu'nun yardımcı robotu )

layık görüldü.

Benim için biraz hayal kırıklığı oldu. R. Daneel Olivaw'ın bu listede yer almasını bekliyordum açıkcası. Sanıyorum R. Daneel Olivaw'ın görsel hiçbir materyale sahip olmaması onu bu ödülden mahrum bırakıyor ve korkarım bırakmaya devam edecek. ( HAL gibi konuştum :)

Görünmez kaza!

2006-06-28T00:38:00.000+03:00

Uzun bir aradan sonra yeniden basketbol oynamaya başlamıştım ki küçük bir şanssızlık yaşadım ve başparmağımı sakatladım. Başparmağın ne kadar önemli bir rolü olduğunu hiç düşünmemişim daha önce :) Yaklaşık bir haftadır mouse tutamıyorum, klavyede sol elle yazıyorum, sağ elimle hiç bir şeyi tutamıyorum. En zorlandığım konu giyinme-soyunma kısmı. "Tek elle giyinmek ne kadar zor olabilir ki?" dedim ilk başta, zormuş! Bir müddet güncelleyemeyeceğim bloğu, ancak bir yazı bitmek üzereydi belki yakında onu gönderebilecek duruma getiririm. En kısa zamanda yeni yazılarla görüşmek üzere.

Bilimkurgu Öykü Yarışması

2006-06-06T01:29:00.000+03:00

Türkiye Bilişim Derneği tarafından düzenlenen yarışmanın yedincisi için 30 Ağustos'a kadar öykü yollayabilirsiniz. Geçmiş yarışmalara ait öykülerden bazıları, Bilimkurgu Öyküleri ismiyle Remzi Kitabevi tarafından basılmış. En kısa zamanda alıp okumalı.

Yarışma ile ilgili detaylar: Türkiye Bilişim Derneği
Bilimkurgu Öyküleri : IDéEFIXE

Düzeltme ( 31/07/06 ) :
Öykülerin son gönderilebileceği tarih 01 Ağustos 2006 ymış!? Beni uyaran Başak sayesinde haberdar oldum. Sadece benim yazıma güvenip yarışmaya hazırlananlar varsa özür dilerim :(

Yeni Tasarım.

2006-05-28T15:09:00.000+03:00

Blogun arka plan renginin siyah olması dolayısıyla, yazıların bazen zor okunduğunu dile getirenler olmuştu. Bu yüzden arka plan rengini değiştirmeye karar verdim. Ve Barış Erkol'un yeni banner tasarımını, eski bannerın yerine koydum. Umarım değişiklikleri beğenirsiniz. Özellikle Barış'ın hazırladığı banner benim çok hoşuma gitti.

Yakın bir zaman diliminde Bilimkurgu Temaları başlıklarına devam edeceğim. Bir de kendi meşrebimce kitap önerilerinde bulunacağım. Uzun zamandır iş ve başka konular yüzünden üvey evlat muamelesi gören blogu tekrar canlandırmanın zamanı gelmişti. :)

Huzur içinde yatsın

2006-03-28T14:26:00.000+03:00

Okuduğum ilk bilimkurgu kitabının yazarı ( çocukluğumda okuduğum Jules Verne'leri saymazsam ), her kitabıyla beni benden alan Stanislaw Lem hayatını kaybetti.

Hepimizin başı sağolsun.
Kaynak

Kitabevi reklamı.

2006-03-18T04:06:00.000+02:00

Son zamanlarda bilgisayarın başına -neredeyse- sadece çalışmak için geçtiğimden, oturup da uzun uzadıya bilimkurgu temaları üzerine yazamıyorum. 2-3 hafta içerisinde bu yoğunluğumun biteceğini ve nihai hedefime yol almaya devam edebileceğimi umuyorum.

Bilgisayara bakmaktan sıkılmış olduğumdan, eski aşkım kitaplarıma geri dönmek benim için iyi oldu. Uzun zamandır her şeyi internet üzerinden takip etmek, monitörden kitap okumak gibi sapkınlıklarımdan(?) kurtulabileceğimi zannetmiyorum ama en azından, bir süreliğine de olsa kitabın dokusunu ve keyfini sürmeye devam edeceğim, aldığım bu motivasyonla. Bir de düşük cümle kurma sevdamdan kurtulabilsem ne güzel olurdu. ahh
elma+alt+shift blogunda gördüm ve hayran kaldım. Bir kitabevi için hazırlanan reklamlar. Görsel olarak kitap, bundan daha iyi anlatılamaz sanıyorum. İleride bir kitabevi açarsam, bu adamlarla çalışırım kesinlikle :-)

Jack London

2006-03-08T16:09:00.000+02:00

Bilimkurgu blogunda Jack London'ın ne işi var diye soranlarınız olacaktır muhakkak.
Hemen cevaplayayım; bir iki kısa öyküsü ve anti-ütopyası burada yer edinmesi için yeterli.

Bunun yanı sıra tamamen kişisel bir nedenle de burada. İlk okuduğum roman; Jack London'ın "Deniz Kurdu"dur. Çocukluğumda denizlere açılma isteği vermiştir bana. Her limanda bir sevgili önermesiyle birleşince Jack London'ın maceraperest kahramanlarıyla kendimi özdeşleştirmeye çalışmam kaçınılmaz bir sonuçtu :-)

ekşi'den birisinin attığı bir mesajla tekrar hatırladım kendisini. İyi de oldu. Aşağıda yer alan linkten Jack London'ın hemen hemen tüm eserlerine ( kısa öyküleri dahil ) göz atma fırsatınız var. Bilimkurgu olmasa da özellikle Lost Face ( Yüz Karası ) okumanızı şiddetle tavsiye ederim. Eğer ingilizce kasamam diyorsanız, Dost Kitabevi'nin "Babil Kitaplığı" serisinde çıkan Jack London kitabını hararetle tavsiye ederim.

Jack London Kitapları ( İngilizce )

Bilimkurgu Temaları; Geleceğin Şehirleri I

2006-02-24T08:32:00.000+02:00

Öncelikle Hugo Gernsback'in bilimkurgu için yaptığı tanımı bir kez daha hatırlatmak istiyorum: "Bilimsel olgular ve kehanetlerle karışmış, düşsel, sürükleyici bir öykü... Bu şaşırtıcı öyküler yalnızca tutkulu okumalar olarak kalmamalı, aynı zamanda eğitici de olmalı. Bugün bizim için bilimkurgu olanların, yarın gerçekleşme olasılığı hiç de imkansız değildir.". Buna bir de mimarlık tanımını ekleyelim; en kaba tanıma göre: "Belirli ölçü ve kurallara göre yapılar yapma sanatı". Biraz açarsak: "İnsanoğlunun bütün sanatsal ve bilimsel bilgi birikiminden yararlanarak belirli işlevler için yapı tasarlamak" denilebilir. Tabi buna itirazlar da olabilir, mesela; niye belirli işlevler için, "mimarlık boşluk yaratma sanatıdır". Aynı bilimkurgu gibi tanımı, tanımsızlığı doğurur, sürekli bir gelişim ve değişim içindedir. İnsan yaşamının değişimi, mimari değişimi de getirir. Ya da bazen mimari, insan yaşamını değiştirir. Bilimkurgunun bazen bilime yön vermesi, bazen de bilimle yönlenmesi gibi. Bu uzun cümlelerin arkasında tek bir şey yatıyor; bilimkurgu ve mimarlık ikisi de kurgular. Birisinde bu kurguların ne zaman gerçekleşebileceği ya da gerçekleşeceği belirsizken, diğerinde ne zaman gerçekleşeceği, -genelde. Ama her zaman değil. örn: La Sagrada Familia- tam olarak neye benzeyeceği bellidir.

Geleceğin şehirleri, bilimkurgu ürünlerinde genelde sadece birer arka plandırlar, çok nadiren ana tema olarak görülürler. Genelde sosyal yapıyı yansıtan bu arka plan şehirlerin, teknolojik uçuklukların sergilendiği birer sirk gibi gösterildiği de çoğunlukla görülür. Yıldız Teknik Üniversitesi'nden Erdal Devrim Aydın, Yapı dergisinin Kasım 2005 sayısında yayınlanan makalesinde Fifth Element filminin mimari arka planını incelemişti. Benim niyetim; bilimkurgu dünyasında yaratılan şehirleri kategorilendirerek incelemek. İlk akla gelen ve çok sık karşılaşılan; bir küreyle korumaya alınmış şehirler örneği gibi tekrarlanan farklı şehir yapılarını hem genel, hem de içindeki dişe dokunur yapılarıyla detaylı olarak -kendi meşrebimce- , mimari akımlarla, şehirciliğin gelişimiyle soslayarak sunmaya çalışacağım.

Başlamadan önce; bilimkurgunun ilklerinin tarihlendiği 1800lerdeki şehir yapılaşması üzerine biraz ahkam keseceğim. O dönemin şehir yapısının ve dolayısıyla sosyal yapıdaki değişimlerin, bilimkurgu yaratıcılarına ilham verip vermediğini daha iyi değerlendirebiliriz böylece.

Daha önce Simcity oynayanlarınız varsa; bir şehir kurmanın, o şehri işler halde tutmanın ne kadar zor olduğunu hatırlarlar. Yollar, su, elektrik vd. altyapının oluşturulması, konut, üretim, ticaret bölgelerinin belirlenmesi, hastane, itfaiye, polis merkezi vd. kamu hizmetlerinin bölgelendirilmesi, şehrin cazip hale getirilmesi vs. vs. Bütün bunları planlamanın ve uygulamanın maddi yükünün yanına, zaten var olan bir şehrin üzerinde uygulama zorluklarını ve beklenmedik, geleceği belirsiz gelişme ve nüfus artışını eklerseniz; Sanayi Devrimi sırasında yaşanan sorunları daha rahat anlayabilirsiniz.

Göçebe avcı toplumlardan, tarım toplumuna evrildiğimiz M.Ö. 8000lerden itibaren yerleşik düzene geçen insanoğlu, yavaş yavaş nüfusunun artmasıyla beraber şehirlerini kurmaya başladı. Fakat, tarım ve hayvancılıkta yaşanan ilerlemelerin sınırlı olması, savaşlar, hastalıklar vd. nedenlerle nüfus artış hızı çok büyük olamadı. Yavaş nüfus artışı, şehirlerin yaşayabileceği sorunları en alt seviyede tuttu ve Sanayi Devrimi'ne kadar bir iki özel durum haricinde şehirleri geliştirmek için büyük çabalara girmemize gerek kalmadı.

Sanayi Devrimi ne getirdi de dünyanın, şehirlerin bütün düzeni değişti? Bu soruya geçmeden önce, Sanayi Devrimi'nin oluşumuna katkıda bulunan diğer devrimleri incelemek gerekir. Öncelikli olarak Sanayi Devrimi'nin oluşumunun en önemli sebebin, bilimsel devrim; 17. Yy. başlarından itibaren, dinin etkisinden kurtulmaya başlayan bilimsel çalışmalar olduğu söylenilebilir. Ardından da, bilimsel gelişimin tetiklediği teknolojik buluşlar ve Avrupa'da başlayan Tarım Devrimi, Sanayi Devrimi'nin kapılarını açtı. ( Bu konularla ilgili, linklerden detaylı bilgi bulabilirsiniz. )

Şehirlerin düzeni nasıl değişti? Sanayileşmeye başlayan ülkeler -başta İngiltere olmak üzere.- , tarımsal üretimdeki istihdam ihtiyacının azalmasına paralel, fabrikalardaki istihdam ihtiyacının artmasıyla nüfusun yoğunlaşmasına tanık oldular. Avrupa'nın toplam nüfusu; 1750'de 140 milyon, 1800'de 180 milyon, 1850'de 270 milyon, 1900'de 400 milyona ulaştı. 1850 yılında, İngiltere'de toplam nüfusun %50sinden fazlası 100 bin ve daha fazla nüfuslu şehirlerde yaşamaya başlamıştı, Almanya bu orana 1900, Fransa 1930 yılında ulaşabildi. ( Doç. Dr. İhsan Bilgin, Yapı Üretiminde Ürün-Süreç İlişkisi, YTÜ Yayını 1994 ) Özellikle taşımacılık açısından avantaj sağlayan liman kentlerinde, nüfus artışı inanılmazdı. Örneğin Liverpool'da nüfus; 1600lerde 2,000 , 1700lerin başında 6,000 , 1750'de 20,000 , 1790'da 53,853 , 1800lerin başında 80,000 , 1821'de 118,972 , 1831'de 205,416 , 1841'de 286,487 kişiye ulaşmıştı. 1850'de İngiltere'nin toplam nüfusunun, 1800'deki toplam nüfusunun iki katı olduğunu da eklersek, liman kentlerindeki muazzam büyümeyi daha iyi canlandırabiliriz gözümüzde.

Şehirlere akın etmek zorunda kalan insanlara, barınabilecekleri yerleri yaratma zorunluluğu pek de önemsenmedi başlarda. Bunun da karlı bir yatırım olacağı anlaşılana kadar. Şehirlerin çevresinde bulunan tarlaların, tarımdan elde edilebilecek gelirden daha büyük bir gelir potansiyeli sunması, bu büyük arazilerin sahiplerini konut üretimine sevketti. Bu dönem, serbest piyasa dönemi olarak kabul edilmektedir ve 1920lere kadar sürmüştür. Bu dönem içerisinde, kamunun müdahelesi minumum seviyedeydi, bu yüzden de konut üretimi, tamamen arazinin maksimum ölçüde kullanılması prensibine dayanmaktaydı. Bu yüzden de çoğu zaman sağlıkla ilgili zorunluluklar göz ardı edilebiliyordu. Örneğin Rochdale'de 10 bin konut birimine, 750 WC düşmekteydi. ( her birimde en az üç kişi yaşadığını düşünürseniz, toplama kamplarından pek farklı olmayan bir yerleşim görebilirsiniz. )

Toprağın değeri artarken yayılmak yerine, yükselmenin yolları da aranmaya başladı. Çelik üretim tekniklerindeki gelişme, su pompa sistemlerinin geliştirilmesi , asansör sistemlerinin bulunması, gökdelen yapımının önünü açtı ve özellikle Amerika'da -başlıcaları New York ve Chicago'da- yaygınlaştılar. Gökdelenler aynı zamanda kentin gücünü de temsil etmekteydi ve tabiki gökdelenin sahibi şirketin de. Bunun yanında, gelişen yeni ulaşım araçları, elektrik, havagazı gibi diğer altyapı değişimleri de şehirlerin planlanmasında büyük değişimler geçirmesini zorunlu kılıyordu. Bu yeni altyapı donatıları da şehre prestij sağlayan önemli özelliklerdi.

Nüfus yoğunluğundaki artış, sadece şehirlerin görüntülerini değil, sosyal yapılarını da büyük ölçüde değiştirdi. Suç oranında yaşanan artışlar, tifo gibi salgın hastalıklar, küçülen aileler, zor çalışma şartları, çocuk işçiler vd. anti-ütopyaların gerçek dünyadaki görünümleri oldular uzun müddet.

Şimdilik bu kadar, serinin devamında bilimkurgu yazarlarının şehirlerini, yarattıkları dönemlerle beraber incelemeye başlayacağım, ara ara bir iki eklenti de olacaktır muhakkak.

RoboKlip

2006-02-09T15:46:00.000+02:00

Alan Parsons Project'in "I, Robot" albümünde yer alan "I Wouldn't Want To Be Like You" şarkısının üzerine koyduğum bilimkurgu filmlerinden parçalarla hazırladım.

Görsel muhteviyat:
.The Day The Earth Stood Still ( imdb )
.Tron ( imdb )
.Bicentennial Man ( imdb )
İyi seyirler...

Asimov'un uyarısı.

2006-02-07T04:03:00.000+02:00

Ne zaman kaydedildiğini bilmiyorum. Onlarca kitabını okuyarak, hem bilgilendiğim, hem de ufkumu açan bu adamı görmek ve duymak ilginç bir duyguydu.

Kısaca özetliyorum: Öncelikle bilgisayar devriminin öneminden bahsederek, daha önceden geliştirdiğimiz makinelerin bizden kol gücü gerektiren işlerin yükünü aldığını, bilgisayarların da beyinsel yükümüzü alacağını ve bunun aslında insanoğlu için büyük bir aşağılama olduğunu ama bizi özgürleştirdiğini söylüyor. Biraz incinen gururumuzu okşayarak; ama bilgisayarlar da içgüdüye sahip olmayacak, bizim gibi yaratıcı olmayacaklar diyor. Bilimkurgu dünyasının "insan görünümünde metalik yaratıklar" olarak sunduğu robotların gerçek dünyada karşılığı olduğunu hatırlatarak, ileride bu robotların gelişip, bizim kişisel kölelerimiz, hizmetçilerimiz, uşaklarımız olarak dünyamızda yer edinmeye başladıkları dönemlerde yaşanabilecek sorunları hatırlatıyor "Zorluklar yaşayacak mıyız? Şüphesiz. Hoşumuza gitmeyecek şeyler olacak mı? Şüphesiz.". Bu dönem için şimdiden düşünmeye başlamamız gerektiğini ilginç bir benzetmeyle; "otomobiller ortaya çıktığında, otomobillere göre bir dünya oluşturamadık ve şu an otomobilimizi park edecek yer aramakla uğraşıyoruz" açıklıyor ve gelecek için şimdiden önlem alıp hazırlanmamız gerektiği uyarısını yapıyor.

2006'da bu söylediklerini "ee biliyoruz zaten" diye umursamayabiliriz belki, ama 1940lardan beri robot denilince akla gelen ilk isim olan bu adamın umursanmaması hata olur.

Hülya Bu Ya...

2006-01-26T05:01:00.000+02:00

"im" yayınlarından çıkan, Türk Bilimkurgu Öyküleri adlı kitabı okumaya başladım geçen gün. Kitabın ilk öyküsü, Refik Halit(d) Karay'a ait. Adı; "Hülya Bu Ya...". Açıkcası şaşırtıcı bir öykü, önce ne okuyorum ben diye duraksadım ama öykünün adı (Tabi bu konuda kesin bir bilgim yok, gazetedeki köşesinde tefrika halinde yayınladığı bir yazı da olabilir.) duraksama süremi kısalttı. Karay, Kurtuluş Savaşı'nı ve onu yöneten Ankara hükümetini hicvetmenin bir yolu olarak bu öyküyü yazmış. Öyküden bir iki alıntı yapacağım:

.... "Ankara'da mevsim yoktur" dedi. "Birtakım bilimsel usuller sayesinde, atmosferde daimi bir sıcaklık teminine muvaffak olduk, yeraltındaki kalorifer toprağı ısıtır ve elektrik makineleri göğe sıcaklık verir, hatta burada yağmur ve kar yağmaz, gündüz ve gece olmaz! İstiklal ilan edileli geceler gündüz oldu!"

Hayretler içinde, "Nasıl, ne suretle?" diye sordum.
Muhatabım, "Pek basit." dedi, "mühendislerimiz bir akümülatör icat ettiler, gündüzleri güneşin ışıklarını topluyor, biriktiriyor, geceleri özel aletler vasıtasıyla havaya neşrediyorlar. Aydınlık hep aynıdır. Yağmur bulutlarını ise, bir nevi elektrik makineleri sayesinde şehre düşmeden evvel topluyorlar, muayyen bir saatte, herkes uykuda iken, yalnız lüzumu olan yerlere, bilimsel olarak ne kadar lazımsa o miktar döküyorlar.......

...... "Mamafih aceleye lüzum da yoktu, zira burada kimsenin malına kimse elini sürmez!"
"Neden?"
"Neden olacak, Maarif Vekili Hamdullah Suphi Bey bir makine geliştirdi, nasıl röntgen içimizi görüyorsa bu makine de ruhumuzu görürü, ruhumuzun fotoğrafisini alır ve `karakterli, karaktersiz` diye insanları ikiye ayırır. Karaktersizlerin şehire girmeye hakkı yoktur.".......

......Rehberim izahat verdi, "Burada hamama girme müddeti yıkananın keyfine göre değildir; banyonun vücuda temas eden bir yerinde Sıhhiye Vekilimiz Adnan Bey'in icat ettiği bir tabip makinesi vardır, kendiliğinden bir anda, insanı muayene eder ve kalbine, bünyesine, mizacına göre suyun derecesini, hamamın saatini kararlaştırır.
Uyku için de böyledir; yatağınızın bir tarafına asılı olan tabip cihazı uykunuzu kafi görünce başınızın ucunda bir çalgılı saat, gayet latif, ruhnevaz milli bir beste çalar, güftesi Ziya Gökalp'indir.

Tavşan uyur, Türk uyumaz
Çalışmaya vaktimiz az
Uyuma Türk! Uyuma Türk!
Gözünü aç, tarlanı kaz

Bestesi Halide Hanım'ındır....."......

......." O bir şey değil, siz adalet ve kanun terazisini görmelisiniz."
"O da nedir?"
"Bir terazi. Adliye Vekilimiz Celaleddin Arif Bey'in icadı!"
"Neye yarar ki?"
"Haklıyı ve haksızı birbirinden ayırmaya: Mesela sizin birisinden alacağınız var, o inkar ediyor, hemen mahkemeye müracaat edersiniz, ortada büyük bir terazi, bir baskül vardır, evvela davacı çıkar, çat! Bir ses; o iner davalı biner, yine çat! Bir ikinci ses. Daha sonra hakim hükmü terazinin kaydına göre tebliğ eder. Davacı haksızdır, davalı haklı."......

Refik Halit(d) Karay, kurtuluştan sonra sürgüne gönderilmiştir. Yakup Kadri Karaosmanoğlu'na göre; Yüzellilikler listesinde yer alan (Bu konuyla ilgili detaylı bilgi bulamadım) Karay'ın yurda dönmesini isteyen Atatürk, Karay'ı yurda davet etmiş ancak Karay reddedince, genel af çıkartılmış.
İlginç bir şahsiyetmiş Karay. Öyküsü de bir o kadar ilginç, amacı hiciv olsa da. Bu arada kendimden biraz utandığımı itiraf etmek istiyorum. Türk öykücülerini tanımıyorum, ayıp bana.

Robotlar ve Yapay Zeka XI

2006-01-24T17:36:00.000+02:00

Önce koltukta bir iki gerinme hareketi, sonrasında içten gelen bir çığlık; arrgggh! Dışarıda kar yağıyor ince ince, rüzgar korku filmi sahnesindeymiş hissi veren bir ses çıkartıyor, kahvem sıcak, yani koşullar yazmama elverişli. Çığlığa gelen komşular defedilir edilmez tabi.
Fiiffuuyt 22 gün olmuş ve tek bir kelime bile yazmamışım. Tatil rehaveti diyelim (Hadi len)

Bilimkurgu yazarları robotlarla oynaşırken, bilim adamları da boş durmuyorlardı, sermaye sahipleri de. 1990'larda ABD'de 12, Japonya'da 40 civarı robot firmasının kurulması, biraz gecikmeli de olsa sermaye sahiplerinin, robotların da ruhunu satın almaya niyetli olduğunu gösterdi. Büyük bir çoğunluğu endüstriyel robot üretiminde faaliyet gösterse de, üniversitelerin robotik araştırmalarına büyük yatırımlar yaptılar/yapıyorlar. Kendi "Ar-Ge"lerinde nelerin peşinde olduklarını ise kim bilir. Komplo teorilerini kenara bırakıyorum. Bıraktım... Ancak gelecekte OCP Corporation benzeri robot firmaları oluşursa, bu yazımı torunlarıma; geleceği biliyordum edasıyla, yavaş ve davudi bir sesle okurum :-)1982 yapımı Tron filminde, yapay zeka ve cyberspace kavramları ilk defa bir arada kullanıldı. Matrix serisinin önemli bir öncülü olduğunu da rahatlıkla söyleyebilirim. Film, hem film tekniği, hem de bilimkurgu öğeleri açısından ilginç ve önemli bir yapım. 80'lerde başlayan Cyberpunk akımının etkisini taşıyan filmde, bir firmanın(ENCOM) yarattığı ve Master Control Program(MCP) diye anılan bir yapay zekanın, ağ bağlantıları sayesinde diğer bilgisayarlara girerek, dünyayı ele geçirme isteği işleniyor. Bilimkurgu yazarlarının, sıklıkla atladığı kişisel bilgisayarlar, gerçek hayatta almaya başladıkları roller sayesinde bu filmde de rol bulabildiler büyük ihtimalle. Flynn karakteri, kendi evindeki kişisel bilgisayarından ağa bağlanarak, kendi yazdığı programı (Bir nevi bilgisayar virüsü) şirket bilgisayarına sokmaya çalışır, MCP engeller. Şirket içindeki bir bilgisayardan bağlanmaya çalışırken, MCP tarafından, cyberspace'e(Sanal uzay yakışıyor mu?) ışınlanılır (Beam Me Up MCP!). Kişisel bilgisayar, ağ (Tamam kabul ediyorum, halihazırda vardı bunlar), hacking, yapay zeka, ışınlanma, bitti mi? Hayır. Işık diye geçip gittiğimiz ve bilim adamlarının da halen üzerinde tartıştığı şeyin (evet, şey.) yapı taşı olan fotonların enerjisinden yararlanarak, hareketini sağlayan bir cyberspace gemisi kurgusu da yer alır filmde. Ki bu düşünce, 2005 Haziran'ında ilk denemesi yapılması planlanan, ancak taşıyıcı roket arızası sebebiyle dünyaya düşen Cosmos1 isimli uzay aracıyla, gerçekleşmeye çok yaklaşmıştır.

John Sladek, 1980 ve 83'de yazdığı iki romanla; birisi kanatsız bir melek, diğeri ise bir seri katil profilinde iki robot kazandırdı bilimkurgu dünyasına. 80'de yayımlanan Roderick'te, robot Roderick, bütün masumuyetine ve insanları mutlu etme çabasına rağmen, istem dışı olarak suç örgütlerinin ve talihsiz olayların ortasında bulur kendini. 83'de yayımlanan Tik-Tok'da ise robot Tik-Tok, uşak ve boyacı olarak yürüttüğü insanlara hizmet etme görevini terk ederek, ABD başkanlığına kadar yükselir. Bu yükseliş biraz kanlı olur. Asimov devreleri olarak adlandırılan ve Asimov'un Robot yasalarını uygulatan devrelerin kendisinde yer almadığını fark eden Tik-Tok, istediğini yapabildiğini keşfeder ve sırf eğlenmek için insanları öldürür. Kısa süre sonra, her suça bulaşan -zeki- insan gibi, robotların da para ve güçlerinin artacağını kanıtlayarak, başkan olur.
1984'de yine sinemadan bir robot çıktı, o da hızla başkanlığa doğru ilerliyor; Arnold Sch..... şimdiden Kaliforniya valisi, ki Reagan'da eskiden Kaliforniya valisiydi ve eski bir aktördü. Aman diyelim.
Arni'yi kenara bırakıyorum-I'll be back! dediğini duyar gibiyim-, Terminator serisinin ilk filmi The Terminator'da, gelecekten günümüze, suikast için bir android(T-800 Model 101) gelir. Film, Skynet adlı, merkezi sinir sistemi yapısına benzer bir şekilde oluşturulmuş yapay zeka ağının, insanların insanlık için en büyük tehdit olduğuna karar vererek yok etmeye çalışması üzerine kurgulu. Serinin devam filmleri Terminator 2'de sıvı metalden bir suikastçi android(T-1000), Terminator 3'de ise sıvı metal ve iskeletten oluşan bir suikastçi gynoid(T-X) robot dünyasına renk(!) getirirler.
Yine 1984'de, CyberPunk akımının öncülerinden William Gibson'ın "Neuromancer" isimli romanı yayımlandı. Daha sonra sprawl(metropollerin sınırlarının belirsizleşerek birbirlerine girmesiyle, devasa şehirler oluşması diye tanımlanabilir. Neuromacer'da The Sprawl'un sınırları; Boston-Atlanta arasıdır.-Olur mu olur.-) üçlemesinin ilk kitabı olarak kabul edilen "neuromancer"da Gibson, Tron'da ilk defa sergilenen hacker kavramını, daha anti ütopik -distopik, ne denilirse- bir dünyada sunuyor. 80lerin gelişen şirketleri, globalleşme, hızla ilerleyen bilgi teknolojileri, iletişim, ulaşım göz önüne alınırsa, Gibson'ın çok da yeni bir şey kazandıramadığı düşünülebilir belki. Ama yarattığı, sistemin dışına itilmiş zeki kahramanlar, genetik ilerlemeler, mekan kurguları, bilimkurgunun göstermeye başladığı değişimin, yani yaşadığımız dünyanın gerçeklikleriyle daha fazla ilişkilendirilmeye başlanmasının ilk temsilcisilerinden olması dolayısıyla önemli bir yer ediniyor. Romanda, Wintermute isimli yapay zeka, yaratıcısı olan şirketin ağından çıkıp, bütün ağa ulaşmak ve kontrol etmek ister ve entrikaların ardı arkası gelmez. Yine yaratıcısını alt etmeye çalışan bir yapay zeka. Yıl 2006 buna benzer bir çok öykü izledik, okuduk. Yetmedi, Steampunk adı verilen, geçmişteki olayların, geçmişin teknolojisi abartılarak yeniden derlendiği akımın öykülerini okuduk, izledik. Görünüşe göre böyle öyküleri okumaya ve izlemeye devam edeceğiz, dünya yeni bir döngüye girmediği müddetçe. Ya da popüler kültür, bilimkurgu yaratıcıları üzerindeki etkisini kaybedene kadar.
1987'de Robocop serisinin ilk filmi (Yaşasın Cyberpunk!) müthiş cyborg polisimiz RoboCop'ı sundu bize. İnsan beyni ile yapay zekanın karışımı bir varlıktı. Asimov'un robot yasalarına benzer yasalara uyma zorunluluğu vardı, ancak bu yasalar biraz esnetilmişti-Biraz?!-
1: Halka sorumlulukla hizmet et
2: Masumları koru
3: Kanunlara uy, destek ol.
4: Gizli.
Serinin devamında 4. yasa açıklığa kavuşur, OCP Corporation çalışanlarına hiçbir harekette bulunma. Asimov'un yasalarından yapılan esnetmeler hem OCP'yi koruyor hem de RoboCop'a fazlasıyla esnek hareket etme şansı tanıyor. Amaç insanlığın değil, şirketin çıkarlarını korumak olunca anlaşılması pek de zor değil.
1990'da Robocop 2, 1993'te Robocop 3 ve sayısız tv dizisi çekildi.
1996'da yine Gibson'ın Idoru ismiyle yayımlanan romanında, yapay zeka bir pop-star, Rei Toei/Rez çıkar meydana. Bir cyborgdur Rei Toei/Rez. İnsan olan kısmı Rez ve yapay kısmı Rei'nin birleşimiyle oluşmuştur.

1999'da çekilen Bicentennial Man, Asimov'un öykülerinden yola çıkarak, 2001'de çekilen A.I. ise Brian Aldiss'in bir kısa öyküsüne dayanarak, cyberpunk'ın anti-ütopik dünya görüşlerini kenara bırakıp, bizleri yok etmeye çalışmayan robotlar sundular.
Dünyayı kasıp kavuran Matrix serisi, Cyberpunk akımının yüksek maliyetli bir temsilcisi olarak, yapay zekaların hükümdarlığını ve sanal gerçekliği sundular bize, ancak ne yazık ki, aynı yıl çekilen 13th Floor, Matrix'in gölgesinde kaldı. Matrix ile ilgili yazıp çizmeyeceğim, yeterince yazı var Matrix üzerine, benim katabileceğim fazla bir şey yok. Ancak Matrix evreniyle bağlantılı olarak yapılan Animatrix'te kurgulanan, yapay zekaların dünyayı ele geçirmesi sürecini açıklayan kısa animasyonların, Matrix'ten daha başarılı ve makul yapımlar olduğunu yazmaktan geri kalamayacağım.Anneeaa bitti!

Dünyanın uzaydan görünümü(?)

2006-01-02T13:29:00.000+02:00

Siteye gelenlerin yaklaşık %15'i, google'dan bu aratma sonucu geliyormuş. Açıkcası çok şaşırdım. Evet, tam olarak bu kelimeler, bu bloga gönderdiğim ilk yazıda (bkz.Edgar Allan Poe'ya Saygılarımla) geçmekte. Ancak ilginç olan bu blogun, bu aratmayı yaptığınızda ilk sayfada çıkması. Madem öyle, bu arama sonucu gelen ziyaretçilerime biraz faydam dokunsun. Aşağıdaki linklerden pek çok dünya görüntüsüne ulaşabilirsiniz.

Nasa'nın, Astronot gözüyle evimiz sayfası: Earth From Space
SPACE.com'dan dünyanın gece görüntüleri ( Uyarı: Viewpoint Media Player yüklemeniz gerekiyor, site sizi yönlendirecektir. ) : Zoom Your View
Ve mutlaka bilgisayarınıza kurmanız gereken: Google Earth

İyi seyirler.

2005 dışarı, 2006 içeri

2005-12-31T14:30:00.000+02:00

Robotların sanatçı kişiliği(?)

2005-12-30T00:20:00.000+02:00

Kurgulanmış robotlara, yazarları tarafından bu konuda çok fazla yetenek bahşedilmese de robotlar bir şekilde sanatçı kimliklerini de ön plana çıkartmaktalar. Ne de olsa onlar, bizim gibi olmaya çabalıyorlar. Sanatçı kişiliklerini ortaya serebilen fazla robot olmadı bilimkurgu dünyasında. Somut olarak bir eser veren sadece Marvin'dir bildiğim kadarıyla. ( Merak etmeyin kurgu yaratıları, gerçek zannetmiyorum :-) Ancak onların devresinden, metalik yüzeyinden faydalanıldığını da çok fazla görmedim. Herhalde bu konuda en büyük kazanımı, Star Wars sayesinde George Lucas yapmıştır. Çocukken hayranlıkla baktığım o oyuncakları sayesinde. )
Adams, Marvin'e şarkı söyletir ve piyasaya sürer. Aşağıdaki gönderilerde ara ara bahsettim de. Ancak şarkıları indirip, dinleyememiştim. Oldukça hüzünlü bir şarkı, bir gezegen kapasitesinde beyine sahip bir robotu, gemiye giren iki insanı köprüye götürmek kadar basit bir iş vererek mutlu edemezdiniz zaten. Albüm kapağında yer alan:"Hayatın nasıl daha kötü olabileceği ile ilgili haberleri almak istiyorsanız, Marvin Hor Görülenler Cemiyeti adresine yazın" yazısıda Marvin'in, kendisi gibi küçümsenen dostlarına yaptığı bir çağrı olarak değerlendirilebilir.
MP3 formatında indirebileceğiniz adres : Marvin.mp3
Alternatif adres : Marvin1.mp3

MARVIN

I'm just a robot and I know my place,
A metal servant to the human race,
I work my can off trying to satisfy,
I know they'll disconnect me by and by.

Chip on my shoulder made of silicon,
My printed circuit's like a lexicon,
Ten billion logic functions, maybe more,
They make me pick the paper off the floor.
Solitary solenoid,
Terminally paranoid,
Marvin.

Know what really makes me mad?
They clean me with a Brillo pad.
A carwash wouldn't be so bad.
Life! Don't talk to me about life!
I'm so depressed I could expectorate,
My moving parts are in a solid state,
I want to rust in peace, switch off and lie,
In that great junk yardin the sky.

Solitary solenoid,
Terminally paranoid,
Marvin.

Nothing left to be enjoyed
Every diode rheumatoid,
Marvin.
Outer alloy,
Inner void,
Marvin.

Happiness has been destroyed.

Bir başka sanatçı robot, Andrew'dur. Andrew, Asimov'un kısa robot öykülerinden yola çıkarak çekilen, Bicentennial Man filminin ana karakteridir. Aslında bir prototip olan Andrew ise, bir dadı ve kahya olarak içlerine girdiği ailenin küçük kızına olan sevgisi ve evin babasının açık görüşlülüğü sayesinde yeteneklerini keşfeder. Ahşap oymacılığında öyle bir seviyeye gelir ki, yaptığı saat vb. eserleri satarak bir servet edinir.
Ayrıca çok iyi bir piyanisttir.
Eğer hafızam yanıltmıyorsa, Blade Runner filmindeki androidlerden birisi de iyi bir dansçıdır.
Belki de robotlara, kişiliklerini yansıtmaları için daha fazla fırsat verilse, bizden iyi olmalarını kaldıramayacağımızdan izin vermiyoruzdur, kim bilir?

Robotlar ve Yapay Zeka X

2005-12-20T23:56:00.000+02:00

Başlamadan önce, büyük sanatçı HAL9000'den "Her şey androidleri hatırlatıyor" isimli şarkı, zaman zaman Marvin'de kendi metalik sesiyle yorumlamıştır.

Androidler sarmış dört bir yanımı
Baktığım her gezegende pozitronik beyin görüyorum
Ben androidleri düşünmek istemesem de
Bana her 0101110010 androidleri hatırlatıyor.

Beraber yolculuk yaptık sonsuz uzayda
Beraber yağlandık aynı makinada
Şimdi dinlediğim her frekansta
Bana her 0101110010 androidleri hatırlatıyor.

Uzaktaki yıldızlar görsel algılayıcılarını
Uzayın soğukluğu bedenini
Duyduğum her cızırtı metalik sesini
Bana her 0101110010 androidleri hatırlatıyor.

Kronolojik bir sıra takip etmeye çalışıyorum elimden geldiğince, ancak bazen öyle anlar geliyor ki, kronolojik sıra yerle yeksan oluyor. Bazen benim bilmediğim bir robot, bazen de benzer robotlar arasında bağlantı kurma isteğim sonunda oluşan bu sitemsizlik için önce kendimden, sonra da okuyanlardan özür dilerim. Kızdım da kendime. 3..2...1...Motor

Star Wars'un bilimkurgu olup olmadığı hala tartışılan bir konu da olsa, ben kendisini bilimkurgu kabul edip, robotlara yaptığı ( eğer varsa ) katkıya göz atıyorum. Eğer Star Wars'taki bütün robotlar ve diğerleri hakkında bilgilenmek istiyorsanız hemen şu linklerle yönünüzü değiştirebilirsiniz.
1. Star Wars Türk
2. YıldızSavaşları.com
3. Star Wars Official Site

Ne kazandırdı Star Wars robot dünyasına? Öncelikle onları daha fazla kabullenmemizi sağladı. İlk film, A New Hope'un açılışından itibaren iki robot önemli karakterler olarak ortalığa serildi. R2-D2 ve C3PO. Onları tanıtmaya gerek yok, yıllardır hayatımızın bir şekilde içindeler. Anneannem bile tanıyor :-) Bu iki robotun dışında onlarca farklı robot türü de bulunuyor Star Wars'da, ancak hepsi işlevleri belirlenmiş, gelişmiş endüstriyel robotlar. Belirlenmiş programlarının dışına çıkmadan, insancıl özellikler kazandırılarak, yadsımayacağınız halde ortalıkta dolaşıp, işlerini yapıyorlardı sadece. Herkesin evinde bir adet görmek isteyeceği cinsten. R2 kapıyı aç evladım, nerde kaldı benim kokteylim? fiyuuuuut fiyu fuut
Bu kurgu, insanların robotlara en çok yakıştıracağı kurguydu, belki de o yüzden bu kadar sevildiler. Bizim gibi olsun ama bizden olmak istemesin! R2 , görevini yerine getirmek için kaçmaya çalışırken, Luke'un amcası Lars, bu asi robot için hemen çözüm bulur, götür yarın formatlat şunu. Ya da C3PO'ya defaten kapat çeneni de işini yap denir. Onlar sadece mekanikleşmiş kölelelerdir, kafasını kaldırmaya çalıştımı kapat ya da formatlat. Ya da mekanik köpekler, sahibine itaatkar. George Lucas'ın yarattığı bu robotlar en azından gerçek dünya gözönüne alınırsa, insanların hayalindeki robot evriminin en doğru dışa vurumlarından oldu. Gerçi "Uzun zaman önce, çok uzak bir galakside" ama olsun, biz onları kardeş galaksiler ilan ettik.

Yine aynı dönemde, bu sefer İngiltere'den bir robot ve yapay zeka geldi ki evlere şenlik. Douglas Adams'ın The Hitchhiker's Guide to The Galaxy'si önce BBC için bir radyo programı olarak yazıldı, sonra kitaplaştırıldı, sonra TV dizisi çekildi, plakları çıktı, oyunları çıktı ve en son fimli çekildi.

Yine bilimkurgu olup olmadığı tartışılan, ama yine bana göre buz gibi bilimkurgu olan Rehber sayesinde, tanıdığım en etkileyici robot ortaya çıktı. Marvin, The Paranoid Android. İsmine aldanmayın, aslında paranoyak değil Marvin. Sadece biraz depresif. İnsanoğlunun sıkıcı sorularından bunalmış vaziyette, robot olmaktan bunalmış vaziyette, var olmaktan bunalmış vaziyette. Her şeyden bunalmış vaziyette. Ve geceleri uyumadan önce koyun sayar. BBC dizisinde tam bir dört köşeyken, filmde yuvarlak hatlara geçiş yaptı bu arada. Yeni hali daha bir yakıştı kendisine. Bir diğer ilgi çekici yapay zeka ise Altın Kalp gemisinin bilgisayarıdır. Bu bilgisayar ve ona bağlı geminin bütün parçaları neşe içindedir Marvin'in tersine. En berbat haberi bile öyle bir neşeyle verir ki, ya o kötü haberi umursamazsınız ya da bolca küfür edersiniz. Kapılar neşeyle açılır, neşeyle kapanır, size hizmet vermekten duyduğu mutluluğu defaten dile getirir. Bir başka yapay zeka ise deep thought. Onun ise işi başından aşkın. Hayat, evren ve herşeyin yanıtını bulmak için çabalıyor. Bulaşmayın. Tabi varını yoğunu bu işe vermesine rağmen takdir görüyor mu? Tabiki hayır. Cevap beğenilmiyor. Halbuki 42 gayet güzel bir cevap.
Bunların dışında pek çok yapay zeka ve iyi,kötü,aptal,zeki bir çok robot daha çıkıyor karşımıza, serinin diğer kitaplarında.
Kısaca, bilimkurgu dünyasında robotlara ve diğer yapay zekalara, depresif, mutlu, hain, çocuksu, mantıklı, mantıksız... olma hakkı tanımıştır.
Teşekkürler Adams.

Buraya kadar okuma sabrı gösterenlere bonus : 42 oyun.

Robotlar ve Yapay Zeka IX tam I/II

2005-12-13T23:23:00.000+02:00

Öncelikle bir önceki Robotlar ve Yapay Zeka yazımda atladığım bir yapay zekanın üzerinde durmak istiyorum. Star Trek film serisinin ilki olan Star Trek: The Motion Picture'da karşımıza çıkan bu yapay zekanın adı V'ger'dir.
V'ger'in hikayesi şöyle; NASA'nın yolladığı Voyager 6 isimli araştırma sondası(Tamamen kurgudur, NASA bu isimde bir sonda yollamamıştır), bilinmeyen başka zeki varlıklar (Star Trek fanlarının bir kısmının iddiasına göre; Borglar ya da Borgların ataları ) tarafından geliştirilir ve uzun yolculuğu sırasında sondanın üzerinde yer alan harflerden bazılarının silinmesi yüzünden V'ger adını alır.
V'ger bir merkez, merkezde bulunan Voyager6 sondası ve etrafını çevreleyen, 22 astronomik birim çapında, kalkan görevi gören buluttan oluşmaktadır. (not: 1 astronomik birim yaklaşık 149.597.870,691 km.dir) V'ger ve etrafını saran bulut, temas ettiği herşeyi yok ederek dünyaya doğru yaklaşırken, Kaptan James Tiberius Kirk ve cesur Atılgan mürettebatı korkusuzca ona doğru yol alırlar. Bulutun içine girerler, V'ger mürettebattan teğmen Ilia'nın bir benzerini yaratarak Atılgan'a gönderip iletişim kurar. V'ger yaratıcısını aramakta, ancak ulaşamamaktadır ( Aslında evdeyiz ) . Çocuksu bir ruha sahiptir V'ger, o sistem senin, bu galaksi benim dolaşmasına rağmen kemale erememiş. Ne de olsa özünde insan yaratısı. NASA'nın eski kodları bulunur, mürettebattan bir kayıp daha verilir ve kodlar V'ger'e girilir. V'ger ortalıktan yok olur, dünya yine rahat bir nefes alır Atılgan ve mürettebatı sayesinde.

Yaratıcısını arayan bir yapay zeka örneği olarak önemlidir bence. Yaratıcı olarak karşısına insanoğlu çıkınca inanmak istemez, reddeder. Yaşamının amacını, yaratıcısını bulmak ve topladığı bilgileri ona iletmek üzerine kurmuş bir yapay zekanın, yaratıcısını bulamamasının yaratacağı yıkımı tahmin etmek zor değil. V'ger ile birleşen 2. Kaptan William Decker'ın güzel bir lafıyla bağlayalım :"Hepimiz tanrıyı, kendi görüntümüzle hayal ederiz".

Nasa'nın gönderdiği Voyager sondalarından biri

Gerekli bilgi: NASA'nın Voyager programı, 1977 yılında arka arkaya fırlatılan Voyager1 ve Voyager2 sondalarının, güneş sistemimiz ve güneş sisteminin dışı hakkında bilgi toplaması için başlatıldı. Voyager1 ve Voyager2, halen yolculuklarına devam ediyor. Voyager1'in 2018'e kadar, Voyager2'nin 2016'ya kadar bizlere bilgi iletmesi beklenmekte. Voyager1'in en yakın yıldız sistemine ulaşması için 80.000 yıl gerekiyor. Bir ilginç bilgi daha, bu iki uydunun yolculuğunda gezegenlerin çekimlerinden yararlanarak ivme kazanması sağlanıldı (yerçekimsel sapan hareketi?). Tahmin edin bu fikri ilk öne sürenlerden biri(çok emin olamadığım için biri diyorum) kim? Arthur C. Clarke. Yaa efendim işte bilimkurgu böyle birşey. Tabi Arthur C. Clarke'ın aynı zamanda, yörüngede bulunan uyduların da fikir babası bir bilimadamı olduğunu ekleyerek, kendimi tekzip etmiş olsam bile, insanları yanlış bilgilendirmeme görevini yerine getirmenin iç huzuruyla dolarım, taşarım.

Voyagerların izlediği yol

Robotlar için (t)üretilen isimler.

2005-12-08T07:21:00.000+02:00

Otomat, robot, android, cyborg, humanoid, gynoid. Peeh, biraz can sıkıcı, cyborg dediğimiz de robot değil mi? Evet, tanıma göre robot. Ya android, alası. Buyrun efendim aşağıda hepsini ifşa ediyorum. Bir taraftan bu kadar farklı isimlendirmeyi sinir bozucu bulurken, bir taraftan sınıflandırmanın gerekli olduğu düşüncesi beni ikiye bölüyor. Kamyon, otomobil (Araba da olur), tank (öeh abarttım) hepsi motorlu kara taşıtı değil mi, onları da sınıflandırmayalım o zaman savunusunu yapacak çok tanıdığım var. Bu yüzden robotlara verilen farklı isimleri kabul etmek zorunda kalıyorum, uğraşamam onlarla, argümanları kuvvetli!

Otomat: Doğru bir çeviri değil sanırım. O yüzden (bkz.automaton). Robot kelimesi dünya dillerine kazandırılmadan önce, bir operatör tarafından işletilen ya da kendi kendine işlediği iddia edilen (bkz.The Turk) ya da bir mekanizmayla hareketi başlatılıp kendi kendine harekete devam eden, mekanik, hidrolik alet(?)lere verilen isim. ( Saatten tutun, oyuncaklara kadar )

Robot: Kökeni malumunuz Karel Capek'in oyununda (bkz.Robotlar ve Yapay Zeka IV) kullandığı Çekce kelimeden geliyor. Bilimkurgu dünyasındaki kullanım sıklığı azalmaya başladı farkındaysanız. Ne de olsa cyborg, android gibi daha süslü isimler var. Her türlü kirli, pis işi bizim adımıza, bizim tarafımızdan kullanılarak ya da, bizim belirlediğimiz şekillerde ya da tamamiyle otonom olarak yapan, mekanik, elektronik, hidrolik, bütün oyuncaklarımıza bu ismi veriyoruz.

Cyborg: Sibernetik ve organizma kelimelerinden oluşturulan siborg (sanki bir ara TDK bu isme yer veriyordu diye hatırlıyorum ama yeni sitelerinde yok ) mekanik olup, üzeri canlı bir organizmayla kaplanmış olabilir ya da organik olup bir iki parça mekanik eklenti yapılmış olabilir. Açıkcası bir şekilde canlı bir organizma da barındıran bütün robotlara cyborg denilir. Mesela nano teknolojinin gelişmesiyle, organik işlemcilerin gelişeceği varsayılmakta. Dolayısıyla onlar da bir nevi cyborg olacak. Hahaa onlara ne isim vereceğiz bakalım?

Hah! Zurnanın zırt dediği yer. Android, humanoid, gynoid bir de androidden türetilen droid var.

Android: Yapay zekalı robotlara verilen genel isim. İnsan gibi görünen, insan gibi davranan robotlara verilen genel isim. Yunanca andr (İnsan,erkek) kelimesine eklenen eides (..türünden,benzer) takısıyla türetilmiş.

Humanoid: Efendim bu isim ise sadece fiziki olarak insanlara benzeyen varlıklara (sadece robotlar değil, uzaylılardan elflere kadar hepsi aynı çatı altında toplanabiliyormuş ) veriliyor.

Gynoid: Kadınlara benzeyen robotlarada bu isim layık görülmüş. Yine Yunanca, gyneka(Kadın) kelimesinden türetilmiş.

Vikipedi'nin yalancısı, düzeltmelerde çıkar foyası.

Tag Bulutu -Düzeltme,Ekleme-

2005-12-07T21:02:00.000+02:00

Beceremedim sanırım bu işi, ancak çabalarım devam edecek ve bir yüz karası olarak bu işi çözene kadar yanda "This cloud currently has no data." yazısı görülecek. Grrrr.

Tag Bulutu

2005-12-05T01:29:00.000+02:00

Global Voice'de yazan arkadaşı haklı çıkartacak büyük bir ihtimalle, en büyük ve en koyu ROBOT yer alacak ama uzun vadede değişecek, emin olabilirsiniz. Daha robotları bitiremedim, ancak ileride dünya dışı varlıklar, gelecek şehir kurguları, uzay yolculukları, zaman yolculuğu vd. temalarla devam edeceğim. Tabi vakit buldukça. Bu blogumun dışında, yanda linkini görebileceğiniz Knidos bloguma da beklerim. Özellikle de Knidos'la uzaktan-yakından ilgili/bilgi sahibi ya da bilgilenmek isteyen Knidos severlerle beraber blogu geliştirmek isterim. Bir de ütopya olarak Lynyrd Skynyrd blogu var ama onun için görsel malzeme hazırlamam uzun sürecek. Lynyrd Skynyrd severleri de beklerim :-) Ronnie VanZant'ın ruhunu yâd edelim.

Kraftwerk-The Robots

2005-12-02T02:39:00.000+02:00

Barış Erkol'un isbn 976-08-06 blogunda verdiği linkten videosunu izleyebilirsiniz. Bilimkurgunun müzik üzerine etkilerinden bir örnek. Robotlar üzerine yazıp durduğum için ilk örnek olarak onları veriyorum ama The Alan Parsons Project'den( I,Robot ) Toto'ya ( Dune film müziklerini yapmışlardır ), Deep Purple'dan Pink Floyd'a kadar pek çok grubun ve müzisyenin de bilimkurgu temaları taşıyan şarkıları, albümleri vardır. Kraftwerk, müzik beğenime hiç uymasa da her görüşümde, Big Lebowski filmini hatırlatarak beni gülümsettiği ve ilgi çekici kliplerinden dolayı severim.
Maude Lebowski:DO YOU REMEMBER OOLIE?
Knox Harrington:HMM.
Maude Lebowski:HE'S A MUSICIAN. USED TO HAVE A GROUP...AUTOBAHN. LOOK IN MY LPs. THEY RELEASED ONE ALBUM IN THE LATE SEVENTIES. THEIR MUSIC IS SORT OF A...UGH...TECHNOPOP. SO HE'S PRETENDING TO BE THE ABDUCTOR?
Dude:WELL, YEAH.

1978 yılında çıkan The Robots'un sözleri :

We're charging our battery
And now we're full of energy
We are the robots
We are the robots
We are the robots
We are the robots

We're functioning automatic
And we are dancing mechanic
We are the robots
We are the robots
We are the robots
We are the robots

Ja tvoi sluga, (I'm your slave)
ja tvoi Rabotnik (I'm your worker.)

we are programmed just to do
anything you want us to
we are the robots
we are the robots
we are the robots
we are the robots

we're functioning automatic
and we are dancing mechanic
we are the robots
we are the robots
we are the robots
we are the robots

Ja tvoi sluga, (I'm your slave)
ja tvoi Rabotnik (I'm your worker.)

Ja tvoi sluga, (I'm your slave)
ja tvoi Rabotnik (I'm your worker.)

[repeat to fade]
We are the robots

Robotlar ve Yapay Zeka IX

2005-12-02T01:17:00.000+02:00

Bilimkurgu blog(?)um robot antolojisine dönüşmeye başladı, Global Voice'de yazan birisi de benim blogum için; "Eğlence dünyasındaki robotlar üzerine bir blog" tanımlaması kullanmış, eh şöyle bir bakınca 29 gönderiden 9'u robotlar üzerine, dört beş adet gönderi ucundan kıyısından robotlarla bağlantılı, ben bir robot rumuzu kullanıyorum. Çok da haksız sayılmaz.
Devam etmeden önce, White'ın güzel çevirisiyle Asimov'un Rest of The Robots'a yazdığı önsözü, Mycogen blogundan -hala- okumadıysanız, mutlaka okuyunuz.

1960ların ortasında TV dizisi olarak başlayan Star Trek, bilimkurgunun insanların hayatına daha fazla girmesine göz ardı edilemeyecek büyük bir katkıda bulundu. Star Trek'in başarısını açıklamak için sadece iki rakam yeterli olacaktır: 726 ve 10. Yediyüzyirmialtı bölüm ve on sinema filmi! Eski bir Vietnam gazisi, eski bir polis ve eski bir pilot! olan Gene Roddenberry'nin yarattığı Star Trek evreni dünyanın geleceği üzerine bir ütopyadır aslında. İnsanlık, ırkçılığı, hastalıkları, savaşları, hoşgörüsüzlüğü, yoksulluğu aşmıştır GD'nin öngördüğü gelecekte. Artık dünyanın dışındaki varlıklarla iletişim içinde olduğumuz, onlarca farklı tür, onlarca farklı kültür ve bunları bir arada tutmaya çalışan, şu an Birleşmiş Milletler'in üstlendiği misyonu -biraz da genişletetek- üstlenmiş Birleşmiş Gezegenler Federasyonu ile ona bağlı, daha önce kimsenin gitmediği yerlere cesaretle gitmeyi şiar edinmiş uzay gemileriyle barışın ve anlayışın hakim olduğu bir evren hayalidir.

BİLGİSAYAR. Hangimiz böyle seslenip, istediğimiz bütün bilgileri, bizim istediğimiz düzeydeki detaylarıyla, sınıflandırarak önümüze sürecek bilgisayarların hayalini kurmadık? SCOTTY IŞINLA! demek için ne kadar çok şeyden vaz geçebilirdik? KAPTANIN SEYİR DEFTERİ. Yıldız tarihi .... diye başlayan monologlar yapmak istemez miydik?
Modern dünyada kullandığımız teknolojik ürünler için ilham vermediği iddia edilebilir mi?

Star Trek evreninde tamir, temizlik, günlük işler gibi hizmetler veren robotlar bulunmaz. Bildiğim kadarıyla Star Trek dizilerinde görünen ilk robot, dünyada değil, başka bir gezegende ve başka zeki varlıkların teknolojisiyle ( Robby gibi ) yaratılan Andrea'dır( Solda gördüğünüz ). Bu seksi robotu üreten teknolojinin sahipleri bütün androidleri öldürmeye çalışırken ölmüşlerdir. Yaratıcılarının yerine geçen robotlar hikayesi bir kez daha sergilenmiş oldu böylece.
Bilgisayarlar ise insanlara her türlü bilgiyi sunabilen, aldıkları bilgileri yorumlayıp sonuçlar üreten zeki varlıklardı genelde. Çoğunun dünyayı ele geçirmek, insanlığı daha iyiye götürmek, kendisini tanrı gibi görmek tarzı yaklaşımları yoktu.

Robotlar üzerine en büyük katkısı Data ve Borglar olmuştur. Data insanların ürettiği, insan özelliklerine sahip bir cyborgdur. Borglar ise, geçmişleri karanlık, sadece insan değil, evrendeki bütün canlı varlıkların birleşimiyle oluşmuş cyborglardı. Data'nın tek amacı vardı, insanlara yardımcı olmak, Asimov'un robot kurgusunda yaratılan bir cyborg. Borgların ise daha büyük bir ülküleri vardı: "Bütün türlerin yaşamsal özelliklerini daha iyi hale getirmek". Ortak bir zekaya sahip Borgları, Asimov'un Gaia'sı ve R. Daneel Olivaw'ının karışımı olarak görüyorum, tek farkla; Salvor Hardin'in belirttiği:" Şiddet, beceriksizlerin son sığınağıdır" görüşünden farklı olarak bu becerikli cyborglar şiddet uygulamadan duramaz. Sanıyorum borglar metalik sesleriyle, "Direnmek boşuna, asimile edileceksiniz" diyerek üzerinize doğru gelirlerken, Asimov ve yarattığı dünya aklınıza gelebilecek son şeylerden birisidir. Borglar, insan ve diğer varlıkların üzerinde çalışmalar yaparak ortak zekalarına eklerken, bütün özelliklerini de veri bankalarında işleyip daha iyi bir ırk yaratmak için bu verileri yorumlarlar. Aslında kötü niyetli değil bu çocuklar ama yöntem yanlış. :-)

Star Trek evrenini terk ederek, George Lucas'ın ilk uzun metraj filmi THX-1138'de yer alan robotlara geçelim. Bütün şehrin bilgilerini barındıran ana bilgisayar, insanlar tarafından işletilmekte, herhangi bir zekaya sahip değildir. Polis robotları belirgin bir zekaya sahiptir. Bu zekaları sadece programlandıkları görevle sınırlıdır. Bu filmde kendini geliştirebilme yeteneğine sahip tek bir yapay varlık vardır. Bir hologram olduğunu iddia eder ancak sadece görüntü değildir, fiziksel olarak da yer alır. Açıkcası Lucas'ın neden hologram yakıştırması yaptığını anlayamıyorum. Bu hologram(?) eğlence bürosundaki işinden sıkılıp kaçmış ve kaçışı sırasında THX 1138'e yarenlik etmiştir. Hiçbir aleti kullanmasını bilmez, ama meraklıdır. Sonunda bir kaza yapar, polisler aracın içine baktıklarında hiçbir şey göremez ki sanıyorum Lucas, hologram yakıştırmasını sadece bu sahne için kullanmış. Hiçbir gelişme ve değişime açık olmayan bir toplumun yarattığı robotların gelişime açık olmasını beklemek de biraz saflık olurdu sanırım.

Robotlar ve Yapay Zeka VIII

2005-12-01T01:19:00.000+02:00

Kendi kendime söylenip duruyorum iki-üç gündür, otur yaz şu robotları da bitir, için rahat etsin üst başlığında. Ancak bilimkurgu dünyasının genişliği gözümü korkutup, geri adım attırıyor sürekli. Dur şimdi şunu da oku, aha bak bu da varmış, oy oy oy bu robotu hiç duymamıştım, hmm bakalım aaa ilginçmiş iç sesleri çalkalantıları içinde internette ve kitapların arasında dolanıyorum boş vakitlerimde. Arthur Dent gibi oldum, nerdeyim, bunlar ne sorularıyla kendi kendime işkence ediyorum gereksiz yere. Şu anda arkada Madonna çalıyor, bu kadının robot olduğu düşüncesi içimi kemiriyor bir taraftan. Olabilir mi acaba? Zorunlu "geyik" satırlarına -puanlarını sonra açıklamak üzere- son veriyorum ve arada gerçek dünyaya da göz atarak bilimkurgu dünyasındaki yapay zekalara, robotlara geri dönüyorum.Ehm

Daha önce bir iki defa bahsettiğim gibi, endüstriyel robotların atası 61'de işlemeye başlayınca insanoğlunun hayatında geri dönüşsüz bir değişiklik başladı. İnsanlar iki ana gruba ve dört alt gruba ayrıldı:

1. Robotlar çalışma hayatında insanların yükünü azaltacak grubu.

1.a. İşsiz kalacağız, geçinemeyeceğiz grubu.

1.b. Yok canım ne işsiz kalması, yeni iş kolları gelişecek, ama iş yükü azalacak grubu.

2. Başımıza taş yağacak grubu.

2.a. Can vermek allaha mahsustur grubu.
2.b. Robotlar dünyayı ele geçirecek grubu.

Yukarıda kabaca, hiçbir istatistiki veriye dayanmadan -kısaca ve net olarak tanımlamak gerekirse; tamamen kafamdan uydurarak- oluşturduğum gruplardan birine BK yaratıcılarının da kendi psikolojik ve sosyal pozisyonlarına göre dahil olması kaçınılmazdı ve oldular da.
Bazı BK robotları dünyaya iyilik, esenlik getirip insanoğlunun en mühim çabası olan nihai sorunun peşine düşmelerine yardımcı oldu-Ki cevabı: 42'dir-. Bazıları insanların, insanlık ve kendileri için tehlike oluşturduğuna karar verip onları yok etti. Bazıları ise insanın elinde alet olmaktan ileriye bir adım bile evrilemedi.
Bunların dışında arada kalmış ne yapacağını bilemeyen robotlar da çıktılar. Philip K. Dick'in, 1968 yılında yayınladığı "Robotlar elektrik koyun düşler mi?" adlı romanında insanlardan sadece psikolojik test sonucunda ayırt edilebilen "android"leri bu robotlardandır. Daha sonra Ridley Scott'ın yönettiği ve başrolünde Harrison Ford'un gerçekten inanılmaz bir performans sergilediği Blade Runner filmi bu roman üzerine dayandırılmıştır. 1982 yapımı bu filmi izlemeyen BK sever varsa en kısa zamanda izlemeli. Hatta buyrun size torrent linki. Ayrıca bulabilirseniz adventure oyununu da ( DVD olarak çıkmıştı ) bulup oynayın derim.

Blade Runner oyunundan bir iki sahne

Bu romanda sadece insan kopyası androidler yer almıyor, benim bildiğim kadarıyla ilk defa hayvanların kopyası androidler de yer alıyor. Romanın en önemli kahramanı Deckard'ın da bir yapay koyunu var. Philip K. Dick'in robotlarının tek isteği özgür olmaktı. Ancak insanlar için sadece birer alet olan bu androidlere özgürlüklerini vermek insanlara zor geliyordu, baş kahraman Deckard'ın -"Bir tek dileğim var, koyunumun yerine başka bir hayvan almak" türküsünün yazarı- görevi de bu androidleri emekliye ayırmak -öldürmek değil, emekliye ayırmak! Androidler ne zaman canlıydılar ki?-. R. Daneel Olivaw'dan sonra, fiziksel olarak insanlardan ayırt edilemeyen ilk robotlar bu androidlerdir. Bu androidlerin ne insanlığa yardımcı olmak ne de insanlığa zarar vermek gibi bir niyeti yoktur, sadece kendileri olmak isterler. Yazıldığı dönemin gelişmeleri ve PKD'nin hayatı çerçevesinden bakarsanız, Beat kuşağının etkisi olduğu yadsınamaz-Bu satırların yazarı kendisini haklı çıkartmak için her türlü hileye utanmadan başvurur.-
Robot dünyasına yaptığı en büyük katkı ise robotların da kendi hayatlarını yaşamaya hakları olabileceği sorusunu sordurtması. Küçümsenemiyecek ahlaki bir sorunla ilk yüzleşmelerdendir.
Film ile roman arasındaki farklılıkları merak ediyorsanız buraya bir bakın.

Robotlar bu kadar hızlı evrilip değişirken yapay zekaya sahip bilgisayarlar ağır iş yükü altında kalmaktan kurtulamadılar.
Bazıları soğuk savaşı sona erdirmek gibi bir misyon üstlendi (Colussus)
Bazıları başkan seçildi ve bütün evlilikleri düzenleyerek daha sağlıklı bir sosyal yapı oluşturmaya çalıştı (Mycroft Holmes)
Kimisi oturup televizyon izleyerek 7.5 milyon yıl boyunca insanoğlunun sorduğu yanlış kurgulanmış soruyu çözmek için kafa patlattı(Deep Thought)
Kimisi ise robotlara özendi, insan olup olmadığını sorguladı (HARLIE)

Ve sonunda beklenen an geldi:
Zorunlu Geyik Puanım : 6 ( 10 üzerinden )
Sizi temin ederim tamamen subjektif bir jüri -ben- tarafından, her parametre göz önüne alınarak verilmiş bir puandır.

Isaac Asimov'un Vakıf Dünyası

2005-11-25T02:24:00.000+02:00

Çok fazla inceleyemedim daha, ancak baktığım kadarıyla gerçekten tebrik edilmesi gereken bir çalışma olmuş. Asimov'un Vakıf serisindeki sanıyorum her şeyi ( dediğim gibi fazla incelemedim daha ); bütün karakterler, tarihsel bilgiler, robotlar, galaksi haritaları vs. vs. ansiklopedi gibi düzenlemiş Mike Carlin isimli arkadaş. Eğer Asimov'un Vakıf Serisi'ni okuduysanız ve aklınızda bazı soru işaretleri kalmışsa mutlaka inceleyin. Yok eğer okumadıysanız, Vakıf Serisinin ne kadar geniş bir dünya yarattığını görmeniz için iyi bir fırsat olur.
Siteyi hazırlayanların uyarısını da ekleyeyim :

Warning: This site contains many spoilers. YOU HAVE BEEN WARNED

Buyrun buradan.

Galakside otostop çekmek istemez misiniz?

2005-11-24T01:52:00.000+02:00

İşte fırsat. Stoklarla sınırlı değil, zamanla sınırlı değil, taksit yok, peşin yok, zaten paraya ihtiyacınız da yok. Sadece havlunuzu alın yanınıza ve Ford Prefect'le yolculuğa başlayın.
Uzattım...
Her Otostopçunun Galaksi Rehberi'nin text adventure oyunu ( Amerika'dan yeni gelmedim, İngiltere'nin köpeği hiç değilim, "bark"lamam, "hav"larım! Türkçe yazsaydım: "Yazıya dayalı macera oyunu" size ne kadar anlam ifade ederdi bilmiyorum. Bana etmezdi. Bu lüzumsuz açıklamadan sonra okumaya devam edin efendim. ) yine text bazlı ancak grafikler eklenmiş olarak oynayabileceksiniz. Çocukluğum geldi aklıma, ilk defa neredeyse "sıfır" İngilizce ile "Zork" ( Nereden bulduysam?! ) oynamaya çalışmıştım. Nefret etmiştim, sonrasında "Blue Max"ten şaşmamıştım. Ne zamanki 386 çağlarım geldi, o zaman anlayabildim kıymetini. Leasure Suit Larry sayesinde :-)

BBC Radyosunun sitesinden bu güzel oyunu oynayabilir, galakside Ford Prefect'le dolaşmanın keyfine varabilirsiniz. Oyunda zorlanırsanız üzülmeyin, birçok cesur insan oturup ağlamıştır bu oyun yüzünden.

Havlunuzu unutmayın ve

PANİK YAPMAYIN!

Bilimkurgu nedir, ne değildir?

2005-11-22T04:15:00.000+02:00

Bilim kurgu mu, bilimkurgu mu sorusu kafamı kurcalarken aklıma geldi, nereden çıktı bu tanım?
Bildiklerimi doğrulatmak için biraz internette araştırdım, eski kitaplar açıldı, gecenin bir vakti başka bir işim yokmuş gibi dilbilim araştırmacısı kimliğine büründüm.
Bazen Dr. Jekyll'ın bulduğu formülün sade kahve ya da alkol olduğuna inanıyorum. Benim Mr. Hyde'ımı ortaya çıkaran -bu gecelik- kahve oldu.

Bilimkurgu çok yeni bir tür, öncülü olarak Mary Shelley'i kabul ederseniz sadece 180 yıllık. Bu türün tanımlanması ise sadece 80-90 yıl önce gerçekleşebildi. Bu kadar kısa bir tarihe sahip olması, bu türün sınırlarının muğlaklığını açıklamak için önemli bir nokta.

1908 yılından itibaren Modern Electrics isimli, ana konusu yeni bilimsel gelişmeleri duyurmak ve günlük hayata etkilerini açıklamak olan derginin kurucusu, Hugo Gernsback ilk tanımı yaptı. Scientific Fiction - Bilimsel Kurgu. Gernsback, derginin Bilim ve Buluş sayfalarında, scientific fiction adını verdiği makaleler yayınlamaya başladı. Hatta Amazing Stories dergisinin ilk ismi bu kelimelerden uydurduğu, "Scientifiction"dı. Daha sonra 1929 yılında son halini aldı: science fiction - bilimkurgu. Tanımlayan kelime bulundu, peki tanımlanan tür! Neydi bilimkurgu? Gernsback'a göre;
" Bilimsel olgular ve kehanetlerle karışmış, düşsel, sürükleyici bir öykü...
Bu şaşırtıcı öyküler yalnızca tutkulu okumalar olarak kalmamalı, aynı zamanda eğitici de olmalı. Bugün bizim için bilimkurgu olanların, yarın gerçekleşme olasılığı hiç de imkansız değildir."
Gernsback'in "How Science Fiction Got Its Name" makalesini buradan okuyabilirsiniz.

Örneğin bir başka tanım: "Düşsel, mantıklı tahminler" ( Pierre Versins ),
bir başkası: "dış dünyalara açılmak yerine, iç dünyalara övgü" ( J.G. Ballard ),
bir başkası: "hergün yaşadığımız içsel ve dışsal deneyimlerimizin eğretileme oyunlarıyla olağanüstü biçimde ele alındığı bir edebiyat." ( Christoper Priest ),
ya da şuna bakın: "Bilimkurgu masalsı hayalgücünün edebiyatıdır. Bilimkurgu öykülerinde mekan ve zaman makineleri bizi kendimizin, dünyamızın, tanıdığımız tüm gerçekliğin ötesine, gelecekte ve uzak gezegenlerde hiçbirimizin görmediği uzak gerçekler dünyasına taşır. Bilimkurguda bilmediğimiz güçlere, dünyaüstü varlıklara ve bize olanaksız gibi görünenlerin mümkün olduğu büyülü dünyalara rastlarız. Bu harikalar, olağandışı bakış açıları bilimkurgunun gerçek özünü, büyüleyiciliğin kaynağını oluşturur. Bunlar olmadan bilimkurgu diğer herşeye benzerdi:olağan, tanıdık, sıradan, alışılmış..." ( Alaexei ve Cory Panshin )

Karmaşanın içinden çıkılabilecek gibi değil.Pierre Versins'in "Ütopya, Olağanüstü Geziler ve Bilimkurgu Ansiklopedisi" isimli kitabında 802. sayfada (!) yazdığı cümle muğlaklığın yarattığı çaresizliği güzelce açıklıyor: " Eğer bu noktaya kadar okuduklarınızdan hala ne olduğunu anlayamadıysanız... ". Çok net değil mi? 800 sayfada bile açıklanabildiğine yazarın da inancı yok. Ama akıllı okuyucu algılamıştır -umarım- çaresizliğini anlamak zor değil.

Bilimkurgu özünde bilimsel temele dayanıyor, bununla ilgili kimsenin sıkıntısı yok. Latince scientia-bilgi kökeninden gelen bilim nedir?
Einstein şu tanımı yapmış : Her türlü düzenden yoksun duyu verileri ile düzenli düşünceler arasında uygunluk sağlama çabasıdır.
Russel ise şunu : Gözlem ve gözleme dayalı akıl yürütme yoluyla dünyaya ilişkin olguları birbirine bağlayan yasaları bulma çabasıdır.

Gözlemek, akıl yürütmek, hipotez üretmek, deneye tabi tutmak ve sonunda daha iyi bir kuram ortaya çıkıncaya kadar "doğru" kabul edilecek kuramı oluşturmak. Bilim tarihi çürütülmüş hipotezler ve geliştirilmiş kuramlarla dolu.

Bilimkurgu yaratıcıları, öyle ya da böyle yarattıkları dönemlerin bilimsel gerçekliklerine uymaya çalışırken -ya da esinlenirken-, kendi akıl yürütmeleri sonucu hipotezler oluşturarak düşsel hikayeler oluşturlar. Dolayısıyla da ilerleyen dönemlerde bilimkurgu olarak görülmeme şansları yüksektir. Ya da yarattıkları hipotezler o dönem için çok akıl dışı görünüp, ileride bilimkurgu kabul edilebilirler. Bu kadar esnek bir düzlemde yer alan bilimkurguyu -keskin sınırlarla- tanımlamak gerçekten zor. Ama aynı zamanda bilimkurguyu bu kadar özel kılan da bu esneklik.

Benim kendi görüşümce bilimkurgunun bazı sınırları var; birincisi, mantık sınırları dahilinde olması. İkincisi, kökleri mitlere, halk öykülerine ve peri masallarına dayanan Fantastik kurgudan farklı olarak, gerçekleşebilirliği.
Ve şu ana kadar okuduğum tanımlamalar içerisinde en basit ve doğru bulduğum:"Düşsel, mantıklı tahminler"

Dip Not: Bilimkurguyla ilgili dağıtılan ödüllerin en önemlilerinden birisi olan Hugo ödülü, Hugo Gernsback'in anısına verilmektedir.

Isaac Asimov - Son Soru

2005-11-18T18:30:00.000+02:00

Yıllar önce hatırlayamadığım bir nedenden dolayı taramıştım bu kısa öyküyü, öykünün önsözünü Robotlar ve Yapay Zeka VI da okuyabilirsiniz. Asimov'un yapay zekaya sahip bilgisayarlar hakkında 1959'da yazdığı bu kısa öykü, Türkiye'de ve yayınları tarafından, Adalet Celbiş'in çevirisi ile yayımlanan, kısa öykülerden oluşan bir kitaba isim de olmuştur. Başka bir toplama kitapta var mı, bilemiyorum. Kitap hakkında detaylı bilgiyi Bilimkurgu 2000 sitesinden bulabilirsiniz.

SON SORU

Son soru ilk kez 21 Mayıs 2016'da insanlık ışığa henüz yeni adım attığında soruldu. Sorulma nedeni beş dolarlık bir bahisti. Şöyle oldu:

Alexander Adell ve Bertram Lupov, Multivac'ın iki sadık teknisyeniydi. Dev bilgisayarın soğuk, tıkırdayan, ışıkları yanıp sönen yüzünün arkasında ne olduğunu bir insan ne kadar bilebilirse, onlar da o kadarını biliyorlardı. Hiç olmazsa artık tek bir insanın bütününü asla bilemediği devrelerin ve aktarıcıların genel planı hakkında birazcık bilgileri vardı.

Multivac gereken ayarlama ve düzeltmeleri kendi kendine yapıyordu. Böyle de olması gerekiyordu çünkü insan eli ile bu işlemlerin yeterince süratle ve doğrulukla yapılması mümkün değildi. Bu yüzden Adell ve Lupov bu dev üzerinde ancak yüzeysel ve çok kısıtlı çalışmalar yapabiliyorlardı. Verileri ona yüklüyorlar, sorularda gereken değişiklikleri yapıyor ve çıkan yanıtları tercüme ediyorlardı. Onlar ve onlar gibi olanlar Multivac'ın zaferinden pay çıkarma hakkına kesinlikle sahiptiler.

Onlarca yıldır Multivac insanın Ay'a, Mars'a ve Venüs'e gitmesini sağlayan gemileri dizayn etmişti. Bunların ötesine gitmeye yeryüzünün fakir düşmüş kaynakları elvermiyordu. Uzun yolculuklar için çok fazla enerji gerekiyordu. İnsan yeryüzündeki kömür ve uranyumu gittikçe artan bir ustalıkla kullanmıştı ama artık her şey tükenmek üzereydi.

Fakat Multivac yavaş yavaş daha derin ve daha kapsamlı sorunları çözümleyebilecek kadar bilgilendi ve 14 Mayıs 2061'de o ana kadar teori olan gerçek oldu.

Güneşin enerjisi depolandı, dönüştürüldü ve tüm gezegende doğrudan kullanılmaya başlandı. Bütün dünya bitmek üzere olan kömürü yakan, uranyum fizyonunu gerçekleştiren düğmeleri kapatıp Ay ile dünyaya eşit uzaklıkta yeryüzünün çevresinde dönen bir mil çapında küçük bir istasyona bağlandı. Artık tüm yeryüzü güneş enerjisinin görünmez ışınları ile çalışıyordu.

Bu müthiş zaferin kutlamaları yedi gündür sürüyordu ve henüz sona erecek gibi de görünmüyordu. Adell ve Lupov en sonunda kalabalıktan kaçıp onları kimsenin aramayı akıl edemeyeceği bir yere saklanmışlardı. Bu yer Multivac'ın muazzam bedeninin bir kısmının görüldüğü yeraltı bölmelerdi. Bir tatili kesinlikle hak eden Multivac da başında kimse olmadan tembel tıkırtılarla verileri düzene sokuyordu. Teknisyenler bu duruma saygı duydular ve onu rahatsız etmeyi -. başlangıçta- akıllarına getirmediler. Yanlarında bir şişe getirmişlerdi ve bütün istedikleri içkinin eşliğinde birlikte rahatlamaktı.

"Düşünecek olursan, ne kadar şaşırtıcı bir şey" dedi Adell.

Geniş yüzünde yorgunluk çizgileri vardı. Cam bir kamışla yavaş yavaş içkisini karıştırarak bardağın içindeki buz parçalarının hareketini seyrediyordu.

"Sonsuza kadar kullanabileceğimiz bedava enerjiye sahibiz. Örneğin onu yer küreyi eritip kocaman bir katışık demir damlasına dönüştürmekte kullansak, harcanan kısmı devede kulak bile olmaz. Artık sonsuza kadar ihtiyacımız olan enerjiden çok daha fazlasına sahibiz."

Lupov başını yana eğdi. Birisi ile zıtlaşmak istediğinde böyle yapardı. Şimdi de zıtlaşmak istiyordu, kısmen de içki şişesini, buzları ve bardakları o taşımak zorunda kaldığı için. . "Sonsuza kadar değil" dedi.

"Haydi canım, hemen hemen sonsuza kadar. Güneş bitinceye kadar, Bert."

"Bu sonsuza kadar demek değil."

"Pekala öyleyse. Milyarlarca yıl. Yirmi milyar belki. Tatmin oldun mu?"

Lupov parmaklarını seyrekleşmiş olan saçlarının arasından geçirdi ve içkisinden küçük bir yudum aldı.

"Yirmi milyar yıla sonsuzluk denmez."

"Sonuçta insanlar yaşadıkça onlara yetecek değil mi?" "Uranyum ve kömür de yeterdi."

"Tamam ama her bir uzay gemisini Solar İstasyona bağlayabiliriz ve gemiler yakıt kaygısı olmadan Pluto'ya milyon kez gidip gelebilirler örneğin. Ne Uranyum ne de başka bir kaynakla bunu yapamazsın. Bana inanmıyorsan, Multivac'a sor."

"Sormama gerek yok, biliyorum."

"O zaman Multivac'ın bizim için yaptıklarını küçümse-meyi bırak" dedi Adell. Öfkelenmişti. "Müthiş bir iş başardı."

"Başarmadı diyen yok ki. Ben yalnızca güneş sonsuza kadar yetmez diyorum. Bütün söylediğim bu. Yirmi milyon yıl güvendeyiz, tamam, peki sonra?"

Lupov hafifçe titreyen parmağını ona doğru salladı. "Sakın başka bir güneşe geçeriz deme."

Bir süre sessizlik oldu. Adell aralıklarla içkisini yudumladı ve Lupov'un gözleri kapandı. Gevşediler.

Sonra Lupov aniden gözlerini açtı. "Bizim güneşimiz bittiğinde bir başka güneşe geçeceğimizi düşünüyorsun değil mi?"

"Hiçbir şey düşünmüyorum."

"Düşünüyorsun. Sende mantık zafiyeti var. Senin sorunun bu. Aniden sağanağa yakalanan ve ormana koşup bir ağacın altına sığınan bir adam gibisin. Islanmaktan korkmazsın çünkü o ağaç olmazsa daha sık yapraklı başka bir ağacın altına sığınabileceğini düşünürsün."

"Anladım" dedi Adell, "Bağırma. Güneşin sonu geldiğinde öteki yıldızların da sonu gelmiş olacak."

‘Tabii gelmiş olacak’ diye mırıldandı Lupov. "Hepsi orijinal kozmik patlama ile oluştu -o her neyse ve bütün yıldızların zamanı bittiğinde onunki de bitecek. Bazıları diğerlerinden daha çabuk tükenir. En büyükleri yüz milyon yıl bile yaşamaz. Güneş yirmi milyar yaşayacak, cüceler belki yüz milyar, en fazla. Ama bir trilyon yıl sonra her şey karanlık olacak. Entropi (enerji yayılım ve dağılımı; ısının ve öbür enerji biçimlerinin yayılıp yavaş yavaş kaybolması eğilimi. ç.n.) mutlaka maksimuma ulaşır, o kadar."

"Entropinin ne olduğunu biliyorum" dedi Adell gururunun incindiğini belli ederek.

"Bok biliyorsun."

"En azından senin kadar biliyorum."

"Öyleyse her şeyin bir gün tükenmek zorunda olduğunu, biliyorsun."

"Aman tamam, tamam. Bitmez diyen oldu mu?"

"Sen dedin. 'Sonsuza kadar ihtiyacımız olan tüm enerjiye sahibiz' dedin. 'Sonsuza kadar' dedin."

Zıtlaşma sırası Adell'e gelmişti. "Belki bir gün yeni bir yol buluruz" dedi.

"Asla."

"Neden olmasın? Bir gün."

"Asla."

"Multivac'a sor."

"Multivac'a sen sor. Haydi bakalım. Beş dolara bahse giriyorum, olmaz."

Adell bunu deneyecek kadar sarhoş, soruyu gerekli sembollerle soracak ve işlemleri yapacak kadar ayıktı. Soru yaklaşık olarak şöyleydi: İnsanlık bir gün güneş yaşlanıp öldüğünde net enerji kaybı olmaksızın onu yeniden genç haline döndürebilecek mi?

Ya da daha basitleştirip şöyle diyebiliriz: Evrendeki net entropi miktarı çok büyük ölçüde nasıl azaltılabilir?

Işıkların yanıp sönmesi yavaşladı, uzaktan gelen bağlantı devrelerinin tıkırtıları durdu. Multivac öldü.

Sonra, ödü kopmuş teknisyenlerin artık nefeslerini daha fazla tutamayacakları anda birden canlandı, yazıcısı çalışmaya başladı. Çıkan kağıtta şu kelimeler yazılıydı: ANLAMLI BİR YANIT İÇİN YETERLİ VERİ MEVCUT DEĞİL.

Sabah olduğunda akşamdan kalma iki arkadaşın kafaları ağrıdan çatlıyordu. Bir gece önceki olayı tümüyle unuttular.

Jerrodd, Jerrodine ve Jerrodette I ve II vizi-ekrandaki yıldızların görüntüsüne bakıyordu. Gemi zamanın olmadığı dış-uzaydan geçişini tamamladı. Yıldız yağmurunun tam ortasında aniden bir parlak mermer disk belirdi.

Jerrodd kendinden emin, "Bu X-23" dedi. Heyecandan sımsıkı arkasında birleştirdiği küçük ellerinin eklemleri bembeyaz olmuştu.

Küçük Jerodettelerin (ikisi de kız) dış-uzay geçidinden ilk geçişleriydi. Bir anlık içerde — dışarıda olma duygusu onları etkilemişti. Kıkırdayarak annelerine koştular. "X-23'e geldik! X-23'e geldik! X-"

"Susun çocuklar" dedi Jerrodine sertçe. "Emin misin Jerrodd?"

Jerrodd "Emin olmayacak ne var?" diye sordu tavanın biraz aşağısındaki şekilsiz metal çıkıntısına bakarak. Çıkıntı oda boyunca uzanıyor, her iki duvarın içinde kayboluyordu. Uzunluğu geminin uzunluğu kadardı.

Jerrodd'un bu kalın metal kablo hakkında bütün bildiği isminin Microvac olduğu ve bir soru sorulduğunda yanıt verdiğiydi. Canınız soru sormak istemediği zamanlarda da yaptığı görevler vardı; Gemiyi önceden belirlenen yere ulaştırmak, çeşitli galaktik enerji istasyonlarından beslenmek, dış-uzay sıçramaları için gerekli hesapları yapmak gibi.

Jerodd ve ailesine gemideki rahat dairelerinde beklemekten başka yapacak bir şey kalmıyordu.

Bir zamanlar birisi Jerodd'a 'Microvac'ın sonundaki 'ac'ın İngilizcede 'analog computer' anlamına geldiğini söylemişti ama bunu bile pek aklında tutamıyordu.

Jeroddine'nin vizi-ekrana bakan gözleri yaşlıydı. "Elimde değil. Dünyadan ayrılmak bana zor geliyor."

"Neden zor olsun canım?" dedi Jerodd. "Orada hiçbir şeyimiz yoktu. X-23'te her şeyimiz olacak. Yalnız olmayacaksın. Öncü göçmen olmayacaksın. Gezegende şimdiden bir milyonun üzerinde insan bulunuyor. Düşünsene, torunlarımızın torunlarının zamanında X-23 o kadar kalabalık olacak ki, yeni dünyalar arayacaklar." Bir süre düşüncelere daldı sonra, "İyi ki bilgisayarlar uzayda yolculuk yapmayı mümkün kıldılar. İnsan ırkı o kadar hızlı çoğalıyor ki."

Jeroddine çok mutsuz, "Biliyorum, biliyorum" dedi.

Jeroddette atıldı, "Bizim Microvac'ımız dünyanın en iyi Microvac'ı."

Jerrodd onun saçlarını okşayarak, "Ben de öyle düşünüyorum" dedi. İnsanın kendi Microvac'ı olması çok hoş bir şeydi. Jerrodd daha erken doğmamış olduğu için memnundu. Babasının gençliğindeki bilgisayarlar inanılmaz büyüklükteydiler. Her gezegende yalnız bir tane bulunurdu. Gezegen AC'si denirdi onlara. Teknolojinin gelişmesi sayesinde transistörlerin yerini moleküler vanalar almıştı. Böylece artık en büyük AC bile bir uzay gemisinin yarısı kadardı.

Kendi özel Microvac'ının güneşi ilk zapt eden o eski ve ilkel multivac'a kıyasla ne kadar gelişmiş olduğunu düşündü ve keyiflendi. Jerrodd'un bilgisayarı dış-uzay sorununu ilk çözen ve böylece yıldızlara yolculuğu mümkün kılan Dünya'nın Gezegen AC'sinden bile çok üstündü.

Kendi düşüncelerine dalan Jerroddine içini çekti, "Ne kadar çok yıldız, ne kadar çok gezegen var. Bana kalırsa aileler bizim şimdi yaptığımız gibi yeni yeni gezegenlere gitmeyi sürdürecek, sonsuza kadar."

"Sonsuza kadar değil" dedi Jerrodd gülümseyerek. "Bir gün bu duracak ama daha milyarlarca yıl sürer. Yıldızların bile sonu gelir biliyorsun. Entropi durmadan artar."

Jerroddette II incecik sesiyle, "Entropi nedir baba?" diye sordu.

"Entropi, tatlım, evrenin ne miktarda bittiğini anlatan bir sözcüktür. Her şey biter, senin küçük yürüyen-konuşan robotun gibi."

"Peki, sen evrene yeni bir güç ünitesi takamaz mısın, robotuma yaptığın gibi?"

"Yıldızların kendileri güç üniteleridir canım. Onlar bir kere bitti mi, yenisi yoktur."

Jerrodett I avaz avaz ağlamaya başladı. "Buna izin verme baba. Yıldızların bitmesine izin verme!"

Jerroddine kızmıştı, "Beğendin mi yaptığını?" diye fısıldadı.

Jerrodd da fısıltıyla, "Korkacağını nereden bilebilirdim?" dedi.

Jerrodette I, "Microvac'a sor" dedi. "Yıldızları yeniden nasıl çalıştıracağını ona sor."

"Haydi, sor" dedi Jerrodine, "o zaman susarlar." (Jerrodette II de ağlamaya başlamıştı.)

Jerrodd çaresizce omuzlarım silkti. "Tamam, güzellerim, tamam. Microvac'a soracağım. O bize söyler. Üzülmeyin."

Microvac'a sordu. 'Yanıtı print et' emrini de ekledi.

Jerrodd çıkan selofilm şeridini eline aldı ve neşeli bir tavırla, "Gördünüz mü, Microvac zamanı gelince her şeyi halledeceğini, merak etmemenizi söylüyor" dedi.

Jerrodine, "Ve şimdi yatma vakti çocuklar" dedi, "Yeni evimize varmamıza çok az kaldı."

Jerrodd selofilmi yok etmeden önce üzerindeki yazıyı dikkatle okudu: ANLAMLI YANIT İÇİN YETERLİ VERİ MEVCUT DEĞİL.

Omuzlarını silkti ve vizi-ekrana baktı. X-23'e çok yaklaşmışlardı.

Lamethli VJ-23X Galaksinin üç boyutlu, küçük ölçüt haritasına bakarak, "Acaba bu konuda bu denli kaygılanmakta haklı mıyız?" dedi.

Nicron'lu MQ-17J başını hayır anlamında salladı. "Hiç sanmıyorum. Şu andaki çoğalma hızımızla beş yıl içinde tüm Galaksi dolmuş olacak, biliyorsun."

İkisi de yirmili yaşların başlarındaydı. İkisi de uzun boylu ve kusursuz görünümlüydüler.

"Yine de" dedi VJ-23X, "Galaksi Konseyine karamsar bir rapor verip vermeme konusunda kararsızım. Onları huzursuz etmek istemiyorum."

"Başka türlü bir rapor vermemiz olası değil diye düşünüyorum. Bırak biraz huzursuz olsunlar. Onları huzursuz etmeye mecburuz."

VJ-23X içini çekti. "Uzay sonsuzdur, elimizin altında yüz milyar Galaksi var. Hatta daha bile fazla."

"Yüz milyar sonsuz demek değildir! Gittikçe de daha az sonsuz oluyor! Düşünsene! Yirmi bin yıl önce insanlık yıldızların enerjisini kullanmaya başladı. Birkaç asır sonra da gezegenler arası yolculuk yapmak mümkün oldu. İnsanlığın küçücük bir gezegeni doldurması bir milyon yıl aldı. Galaksinin geri kalanını doldurması ise yalnızca on beş bin yıl! Şimdi nüfus her on yılda bir ikiye katlanıyor"

VJ-23X onun sözünü kesti. "Bunun nedeni artık ölümsüz olmamız tabii."

"Tamam, pekala. Onu da hesaba katmamız gerekiyor ama ölümsüzlüğün tatsız bir yanı da var. Galaktik AC pek çok sorunumuza çözüm buldu ama yaşlanmayı ve ölümü ortadan kaldırmakla daha önceki tüm çözümlerini geçersiz kıldı."

"Yaşamdan vazgeçmek istemezdin değil mi?"

"Tabii istemezdim!" dedi MQ-17J sertçe. Sonra hemen yumuşadı, "Henüz değil. Daha çok gencim. Sen kaç yaşındasın?"

"iki yüz yirmi üç. Sen?"

"Ben henüz iki yüz olmadım. Neyse konuya dönelim.

Nüfus her on yılda bir iki misli oluyor. Galaksimiz dolduğunda bir başka galaksiyi on yıl içinde dolduracağız. Bir on yıl sonra iki tanesini daha, sonraki on yılda dört tanesini. Yüz yıl sonra binlerce galaksiyi doldurmuş olacağız. Bin yıl sonra bir milyon galaksiyi. On bin yılda bilinen evrenin tümünü Sonra ne olacak?"

VJ-23X, "Bir de nakliye sorunu var. Bir galaksi dolusu insanı başka bir galaksiye taşımak için kaç güneş birimi güç gerekir acaba?" dedi.

"Çok iyi düşündün. Daha şimdiden insanlık yıl başına iki güneş birimi güç tüketiyor."

"Çoğu da ziyan oluyor. Yalnız bizim galaksimiz yılda binlerce güneş birimi güç üretiyor ve biz yalnızca iki tanesini kullanıyoruz."

"Haklısın ama yüzde yüz randımanla kullansak bile sonu ertelemekten başka bir şey yapmış olmayız. Enerji gereksinimimiz geometrik dizi ile nüfusumuzdan bile hızlı artıyor. Daha galaksileri bitirmeden enerjiyi tüketmiş olacağız. Çok haklısın. Gerçekten çok haklısın."

"Uzay gazlarından yeni yıldızlar yapmak zorunda kalacağız."

"Ya da har vurup harman savurduğumuz ısımızı kullanarak yaparız bunu" dedi MQ-17J, acı acı alay ederek.

"Entropiyi tersine çevirmenin bir yolu olmalı. Galaktik AC'ye soralım."

VJ-23X bunu söylerken pek ciddi değildi ama MQ-17J cebinden AC bağlantı aletini çıkardı ve masanın üzerine koydu.

"Evet, benim de biraz buna aklım yattı" dedi. "Çünkü bu insanlığın eninde sonunda karşılaşacağı bir sorun."

Küçük AC bağlantısına düşünceli gözlerle baktı. Küçücük bir kutuydu bu. İçinde de hiçbir şey yoktu ama dış-uzay kanalı ile tüm insanlığa hizmet veren büyük Galaktik AC’ ye bağlıydı. Dış-Uzay düşünülürse Galaktik AC'nin bütünleyici bir parçasıydı. MQ ölümsüz yaşamında bir gün gelip Galaktik AC’ yi gözleri ile görüp göremeyeceğini düşünüyordu. AC kendi küçük gezegenindeydi. Eski ilkel moleküler vanaların yerini güç-ışınlarının maddeyi tutan örümcek ağları almıştı. Eterik ötesi çalışmasına karşın Galaktik AC'nin binlerce metre uzunluğunda olduğu biliniyordu.

MQ-17J birden AC bağlantısına sordu, "Entropinin tersine çevrilmesi mümkün mü?" VJ-23X şaşırmıştı.

"Şey, bunu sormanı gerçekten istememiştim" dedi.

"Neden olmasın?"

"Geriye döndürülemeyeceğini ikimiz de biliyoruz. Külleri ve dumanı yeniden bir ağaca dönüştüremezsin."

MQ-17J, "Senin gezegeninde ağaç var mı?" diye sordu.

Galaktik AC'nin sesi konuşmalarını kesti. Masanın üstündeki küçük AC bağlantısından gelen sesi ince ve çok güzeldi. Şöyle dedi: "ANLAMLI BİR YANIT İÇİN YETERLİ VERİ MEVCUT DEĞİL."VJ23X, "Gördün mü!" dedi.

İki adam bunun üzerine Galaktik konseye sunacakları rapora döndüler. Birinci Zee yeni Galaksiyi ve içindeki sayısız yıldızları zihinsel olarak, pek ilgi duymadan taradı. Hiçbir yıldızı gözleri ile görmemişti. Acaba görebileceği bir an gelecek miydi? O kadar çok yıldız var ki! Hepsi de insanlarla yüklü. Ama artık bu yük neredeyse ölümcül bir ağırlık haline gelmişti. İnsanların çoğunluğu artık burada, uzay boşluğunda yaşıyordu.

Ama zihinleri, bedenleri değil! İnsan bedenleri çağlardır -gezegenlerde uykudaydı. Arada bir bazı aktiviteler için canlandıkları oluyordu ama bu gittikçe seyrekleşiyordu. Pek az yeni birey hayata geliyor inanılmaz büyüklükteki kalabalığa katılıyordu ama insanlık bunu sorun etmiyordu. Evrende yeni insanlar için artık yer yoktu.

Birinci Zee zihnine başka bir zihnin ipek dokunuşu ile düşüncelerinden sıyrıldı.

"Ben Birinci Zee" dedi, "Sen?"

"Ben Dee Sub Wun. Galaksin?"

"Biz ona yalnızca Galaksimiz diyoruz. Seninki?"

"Biz de bizimkine öyle diyoruz. Bütün insanlar Galaksiye yalnızca Galaksimiz der. Neden olmasın?"

"Doğru. Zaten bütün Galaksiler birbirinin aynı."

"Hepsi değil. İnsanların ilk ortaya çıktığı bir Galaksi olmalı. Bu onu farklı yapar."

Birinci Zee, "Hangisi bu?" diye sordu.

"Bilemiyorum. Evrensel AC bilir." "Soralım mı ona? Birden merak ettim."

Birinci Zee'nin algılamaları o kadar genişledi ki Galaksiler büzülüp küçüldüler ve çok daha büyük bir arka planın üstüne serpildiler. Zihinleri özgürce uzayda dolaşan ölümsüzlerle yüklü yüzlerce milyar Galaksi. Bir tanesi, çok eski ve belirsiz bir zamanda içinde insan olan tek Galaksiydi.

Birinci Zee o Galaksiyi görmeyi çok merak etti ve seslendi: "Evrensel AC! İnsanlık ilk hangi Galakside var oldu?"

Evrensel AC soruyu duydu, uzaydaki her şeyi duyardı. Alıcıları hep hazır durumdaydı ve her alıcısı dış-uzayın bilinmeyen bir yerinde her şeyden çok uzak ve soğuk AC’ ye her şeyi bildirirdi.

Birinci Zee, düşünceleri Evrensel AC’ yi algılayabilecek mesafeye yaklaşabilmiş yalnızca tek bir insan tanımıştı. O da elli-altmış santim çapında parlak bir küreyi şöyle böyle görür gibi olmuş.

Birinci Zee ona "Ama Evrensel AC o kadarcık bir şey olabilir mi?" diye sormuştu.

"Büyük bölümü Dış-Uzayda" yanıtını almıştı. "Biçimi nasıldır bilemiyorum."

Bunu kimse bilmiyordu çünkü Evrensel AC’ ye insan elinin katkısı olmayalı çok uzun bir süre geçmişti. Her Evrensel AC kendinden sonrakini kendisi dizayn ediyor ve yapıyordu. Her biri milyonlarca yıllık ömrü boyunca kendinden daha üstünü yapmasını sağlayacak verileri topluyordu. Kendi data birikimi ondan sonra gelenin datasının altında depolanıyordu.

Evrensel AC Birinci Zee'nin düşüncelerini böldü. Sözcüklerle değil, rehberlik ederek. Birinci Zee'nin zihni bulanık Galaksiler okyanusuna götürüldü. Galaksilerin bir tanesi büyütüldü ve yıldızları seçildi.

Sonsuz bir mesafeden sonsuz netlikte bir düşünce geldi. "İNSANLIĞIN İLK GALAKSİSİ BUDUR."

Diğer Galaksilerden farklı bir özelliği yoktu, Birinci Zee hayal kırıklığına uğramıştı.

Oraya kadar ona eşlik etmiş olan Dee Sub Wun'un zihni birden sordu, "Ve bu yıldızlardan biri insanlığın ilk gezegeni, öyle mi?"

Evrensel AC, "İNSANLIĞIN İLK YILDIZI NOVA OLDU. O ARTIK BİR BEYAZ CÜCE" dedi.

Birinci Zee şaşırmıştı, düşünmeden sordu, "Üzerindeki insanlar öldüler mi?"

Evrensel AC yanıt verdi: "BÖYLE DURUMLARDA OLDUĞU GİBİ FİZİKSEL BEDENLERİ İÇİN ÖNCEDEN YENİ BİR DÜNYA İNŞA EDİLDİ."

"Ah, tabii" dedi Birinci Zee ama nedense bir yitirmişlik hissi duydu. Zihninde insanlığın ilk Galaksisini salıverdi. Galaksi bulanık mavi noktaların arasında kayboldu. Onu bir daha asla görmek istemiyordu.

Dee Sub Wun, "Ne oldu sana?" dedi.

"Yıldızlar ölüyor. İlk yıldız öldü."

"Hepsi ölür. Ne olmuş?"

"Ama tüm enerji bittiğinde bedenlerimiz de ölecek, onlarla birlikte biz de."

"Buna daha milyarlarca yıl var."

"Milyarlarca yıl sonra bile olsa ben bunun gerçekleşmesini istemiyorum. Evrensel AC! Yıldızların ölmesi nasıl önlenebilir?"

Dee Sub Wun güldü, "Entropinin yönünün nasıl geri çevrilebileceğini soruyorsun."

Ve Evrensel AC yanıt verdi: "ANLAMLI BİR YANIT İÇİN HENÜZ YETERLİ VERİ MEVCUT DEĞİL."

Birinci Zee'nin zihni kendi Galaksisine uçtu. Dee Sub Wun'u bir daha düşünmedi. Onun bedeni bir trilyon ışık yılı uzaktaki bir Galakside de olabilirdi, Birinci Zee'nin Galaksisine komşu bir Galakside de. Önemi yoktu.

Birinci Zee canı sıkkın bir halde kendine küçük bir yıldız yapmak üzere gezegenler arası boşluktan hidrojen toplamaya başladı. Yıldızlar bir gün ölecekler ama hiç olmazsa yeni birkaç tane yapılabiliyor.

İnsan kendisi ile birlikte düşündü çünkü İnsan zihinsel açıdan tek bir İnsandı. Trilyonlarca ve trilyonlarca yaşı olmayan bedenden oluşmuştu. Bedenler sessiz ve kandırılamaz yatıyorlardı. Her birine mükemmel ve kandırılamaz makineler bakıyordu. Zihinler ise özgürce birbirlerinin içinde erimiş, farklılıkları kalmamıştı.

İnsan, "Evren ölüyor" dedi.

Sönmekte olan Galaksilere baktı. Müsrif dev yıldızlar çoktan, hatırlanamayacak kadar eski geçmişin en hatırlanamaz bölümünde sönüp yok olmuşlardı.

Yıldızlar arasındaki tozlardan yeni yıldızlar inşa edilmişti. Bazılarını İnsan kendisi yapmıştı ve bunlar da tükeniyordu. Beyaz cüceler muazzam güçler kullanılarak bir araya getirilebilir ve yeni yıldızlar yapılabilirdi ama bir beyaz cüceden tek bir yıldız çıkıyordu ve onlar da bitmek üzereydi.

İnsan, "Kozmik AC'nin dikkatli kullanımı ile Evrenin kalan enerjisi daha milyarlarca yıl yetecek" dedi.

"Yine de" dedi İnsan, "sonunda o da tükenecek. Ne kadar idareli kullanılırsa kullanılsın, enerji bir kere kullanıldı mı yok olur ve bir daha yerine konamaz. Entropi sonsuza kadar maksimuma yükselir."

İnsan sordu, "Entropi geri çevrilebilir mi? Kozmik AC’ ye soralım."

Kozmik AC ile sarılmışlardı ama uzayın içinde değil. Ac'nin en küçük bir parçası bile uzayın içinde değildi. Dış-Uzaydaydı ve ne madde ne de enerji olan bir şeyden yapılmıştı. Yapısı ve boyutları İnsanın anlayabileceği terimlerle ifade edilebilenin çok ötesindeydi.

"Kozmik AC" dedi İnsan, "Kaç tane Entropi geri çevrilebilir?"

Kozmik AC yanıt verdi: "ANLAMLI BİR YANIT İÇİN HENÜZ YETERLİ VERİ MEVCUT DEĞİL."

İnsan, "Ek veri topla" dedi.

Kozmik AC, "TOPLAYACAĞIM. YÜZLERCE MİLYAR YILDIR TOPLUYORUM. BENDEN ÖNCEKİLERE BU SORU ÇOK KERELER SORULDU. TÜM VERİLER YETERSİZ KALIYOR."

İnsan sordu, "Verilerin yeterli olacağı bir zaman gelecek mi, yoksa sorun olası tüm koşullarda çözümsüz mü?"

Kozmik AC Yanıt verdi; "OLASI TÜM KOŞULLARDA ÇÖZÜMSÜZ OLAN SORU YOKTUR."

İnsan, "Soruyu yanıtlamak için yeterli verileri ne zaman elde edeceksin?" dedi.

Kozmik AC yanıtladı, "ANLAMLI BİR YANIT İÇİN HENÜZ YETERLİ VERİ MEVCUT DEĞİL."

İnsan, "Üzerinde çalışmayı sürdürmeye devam edecek misin?" diye sordu.

Kozmik AC yanıt verdi, "EDECEĞİM."

İnsan, "Bekliyoruz" dedi.

Yıldızlar Ve Galaksiler öldüler ve söndüler. On trilyon yıl kullanıldıktan sonra uzaydaki her şey karanlığa büründü.

İnsan birer birer AC'nin içinde eridi. Fiziksel bedenler zihinsel bireyselliğini kaybetti ama bu bir kayıp değil kazanç oldu.

İnsan'ın son zihni AC’ ye katılmadan önce bir an durdu. İçinde son bir karanlık yıldızın tortusundan başka bir şey görülmeyen uzaya baktı. Bir de inanılamayacak kadar ince bir madde vardı. Niteliği belirsiz ısının kesin sıfıra doğru tükenişinin etkisi ile rasgele hareket ediyordu.

İnsan, "AC, bu son mu?' dedi. "Bu kaos yeniden Evrene dönüştürülebilir mi? Yapılabilir mi bu?"

AC yanıt verdi: "ANLAMLI BİR YANIT İÇİN HENÜZ YETERLİ VERİ MEVCUT DEĞİL."

İnsan'ın son zihni de AC'nin içinde eridi ve var olan yalnız AC kaldı -O da Dış-Uzayda.

Madde ve enerjinin yok oluşu ile birlikte zaman ve mekan da yok oldu. AC bile yalnız son bir soruyu yanıtlamak amacı ile var olmayı sürdürüyordu. O soru ilk kez on trilyon yıl önce yarı sarhoş bir bilgisayar teknisyeni tarafından sorulmuştu. Şimdi -artık şimdi varsa- AC o bilgisayara İnsan'ın o zamanki insana benzediğinden bile daha az benziyordu. Tüm diğer sorular yanıtlanmıştı ama bu son soru yanıtlanmadan AC bilincini salıveremezdi.

Toplanabilecek tüm veriler toplandı, bitti. Artık daha fazlası toplanamazdı.Geriye bir tek toplanan tüm verilerin arasındaki ilişkilerin belirlenmesi ve olası tüm kombinasyonların oluşturulması işi kalmıştı. Bunu yapmaya zaman olmayan bir zaman harcandı.

AC entropinin yönünün nasıl tersine çevrileceğini buldu. Ama bu son sorunun yanıtının bildirileceği kimse yoktu. Zarar yok. -Uygulamalı olarak verilecek olan- Yanıt bunu da halledecekti.

Zamanla ölçülemeyen bir süre boyunca AC bunu en mükemmel biçimde nasıl gerçekleştireceği üzerinde düşündü. Programı özenle organize etti.

AC'nin bilinci -ki bir zamanlar tüm Evrendi- Kaosu ele alıp uzun uzun düşündü. Adım adım yapılması gereken yapılmalıydı.

Ve AC Işığa "OL!" dedi.

Ve Işık oldu.....

Robotlar ve Yapay Zeka VII

2005-11-17T01:01:00.000+02:00

1960lardan itibaren zeki robotlar ve bilgisayarlar, bilimkurgu dünyasında ağırlıklarını daha da fazla hissettirmeye başladı. Tabi bunda gerçek dünyada evrimlerinin hızlanmaya başlaması da büyük rol oynamıştı. Uydular, uzay yolculuklarının başlaması, endüstriyel robotlar. O dönemde günlük hayata çok fazla etkileri olmasa da insanlar için inanılması zor varlıklardı. Belki de inanılması zor olmasının sebebi günlük hayata dahil olmamalarıydı. "-Bir arkadaşımın arkadaşının arkadaşı fabrikada bir robot görmüş. -Nasıl birşeymiş? -Devasa bir kol gibi, tıslayıp pıslayıp hızlı hareket ediyormuş hem de onu kontrol eden bir operatör olmadan..." türünden diyaloglar dönmüştür mutlaka. Bu tür robotlar ve işinde gücünde koşturan insanların sırlarına vakıf olamadığı; uzay araçlarında, vergi dairelerinde hesap kitap işlerini takip eden bilgisayarlar (AC), bir taraftan merak duygularını ateşlerken, bir taraftan da bilinmeyene duyulan korkuyu körüklüyordu. VVuuuuvvv -Açık pencereden içeri dolan, perdeyi hafifçe oynatan rüzgar efekti. Tüyleriniz diken diken oldu mu? Olmadıysa birazdan olacak.-

Jean-Luc Goddard'ın 1965 yapımı Alphaville isimli anti ütopik filminde , şehri ve insanları yöneten Alpha 60 isimli ana bilgisayar gerçekten korkutucudur. Gerçekten. Hemcinslerimin çoğunun ( hepsi diyebilirdim ama bunu yapmayacak kadar kibar hemcinslerim olduğu gerçeğini kabul etmek zor olsa da kabul ediyorum. ) çocukluğundan itibaren ara ara yaptığı veya yapmaya çalıştığı, geğirerek konuşma sırasındaki sesi düşünün ve şehrin her yerinde ara ara bu sesle bazı emirler veren bir yapay zeka düşleyin. Yazarken bile ürperiyorum. Filmin açılışında Alpha 60 gerçeklik için; "Bazen gerçeklik sesli iletişim için çok komplekstir" der ve irkilirsiniz o sesle. Aslında; "sesli iletişim benim için çok komplekstir" demek istiyordu belki de. Bildiğim kadarıyla sinema tarihindeki ilk zeki bilgisayardır Alpha 60. Alphaville şehrinin tamamında bulunan hafıza ve işlem ünitelerine sahip bu bilgisayarın görüntü arabirimini solda görüyorsunuz. O fan Alfa 60 konuşurken döner ve ışık yanıp söner. Bu kadar da gelişmiş bir teknoloji ürünüdür, Alphaville'in tamamı gibi.

Alphaville şehri 4 ana kural üzerine inşa edilmişti;
1. Sessizlik 2. Mantık 3. Güvenlik 4.Tedbirlilik. Örneğin ölen bir yakınınızın arkasından ağlamanız mantıksızdır ve cezanızda idamdır bu şehirde. Sürekli kullanacağınız haplarla sessiz kalırsınız zaten, bu konuda sıkıntınız olmaz. Çoğu insan uyuşmuş olduğu için güvenliğiniz de sağlamda ama cebinizden para aşırmaya çalışan üçüncü sınıf fahişelere dikkat edin. Tedbir? Para çaldırmamak için tedbirli olun, bir de şehrin vatandaşlarını koruma altına alabilmek için infaz edilen mantıksızlar var tabi. Bir şehir size daha ne sunabilir? Neyseki Lemmy Caution, Alpha 60'a cevabını bulduğunda aynı zamanda kendisini de yok edeceği bir soru sorar ve diğer galaksiler yine huzura erer. Tabi bizim bu maço ajanımız, Alpha 60'ın yaratıcısının ( Yine Dr. Frankenstein, Asimov'a hak veriyorum. bkz: Robotlar ve Yapay Zeka V ) kızını atının eğerine, pardon Mustanginin koltuğuna atıp şehirden uzaklaşır filmin sonunda.

Bu filmden 3 yıl sonra yeni bir yapay zeka doğar. HAL 9000. Rivayete göre IBM'den etkilenilerek i-1 harf=H, b-1 harf=A, m-1 harf=L şeklinde oluşturulan bir isim. Ama Arthur C. Clarke HAL'i : Heuristically programmed ALgorithmic computer ( Sezgisel olarak programlanmış algoritmik bilgisayar? Birisi Yardım etsin. mot-a-mot, iğrenç bir çeviri, kabul. ) olarak açıklar. Clarke'ın "Gözcü" isimli kısa öyküsünü okuyan Stanley Kubrick çok etkilenir ve Clarke'a çekmek istediği bir uzay filmi önerisiyle gider. Senaryosunu beraber yazdıkları 2001 Bir Uzay Efsanesi filminin hikayesi böyle başlar. Film için hazırlanan senaryoyu daha sonra Clarke romana dönüştürüp, 2010, 2061 ve 3001 diye devam eden 3 roman daha yazar. HAL bu serinin hepsinde role sahiptir. Bu serinin diğer detaylarına -şimdilik- pek bulaşmayarak, HAL'in bilimkurgu dünyasına kazandırdıklarını biraz kurcalayayım. ( Onu kurcalayanların sonu pek iyi olmadı, ama cesaretimi kıramaz, kızkardeşi mavi gözlü SAL yanımda. )

Kırmızı gözleriyle Discovery mürettebatını sürekli takip eden HAL, hem ses tanıma sistemine sahipti hem de mürettebatın -malesef- bilmediği dudak okuma becerisi vardı. Dudak okuyabilen bir bilgisayar, bunu daha önceden kurgulayan yok sanırım. Belki Asimov'un benim bilmediğim bir robot öyküsü vardır, sağır-dilsizlere yardımcı bir robot? Elde var bir. HAL sadece elindeki somut verileri kullanarak bir çıkarım yapmaz, insanların duygularını ölçer, sorgular, çıkarım yapar. HAL, en asil duyguların bilgisayarıdır. Elde var iki. HAL iyi bir satranç oyuncusudur, Deep Blue'nun atasıdır. Elde var üç. Aahh, bu arada kapanırken(shut down) şarkı söyleyen ilk bilgisayardır. Gates, bu windows müziği fikri için Clarke'a yüklü bir ödeme yapmalı bence. Tabi üç insanın katili olmasını engelleyemez bütün bu özellikleri. Ama aslında HAL gerçek anlamda bir seri katil değildir. Mürettebata açıklanmayan görev detayları, iki masum insanı öldürmek, bir insanı da yıldız çocuk (?) yapmak zorunda bırakmıştır. Evet açıklıyorum, katil görev kontrol, Houston. Bu arada HAL çok kibardır da. Örneğin: "Üzgünüm Dave, korkarım bu dediğini yapamam".

1982'de yayınlanan 2010'da HAL 9 yıllık uykusundan uyandırılır. Jüpiter'deki TMA Tektaşlarından gözü korkan Alexsei Leonov'un mürettebatı, Discovery'nin gücünden yararlanıp kaçmak için HAL'i feda ederler. Tabi son ana kadar gerim gerim gerilirler, ya HAL onlara yardım etmezse. Eğer hafızam yanıltmıyorsa HAL'in tüm devreleri etkinleştirilmez, biraz çocuksu bir hale gelir, yalnızlıktan ve karanlıktan korkar ve Dr. Chandra'ya beni terk etme der. Eh insanoğlu karşısında boynu bükük bir bilgisayar, gerçekten hüzünlü. Sonunda HAL müteveffa olur ve yıldız çocuk Bowman'ın yanına yıldız bilgisayar olarak katılır.
Serinin devamında yardımcı oyuncu pozisyonundan figüranlığa kadar gerilese de her zaman ordadır.

Bilimkurgu Bilgisayar Mimarlık

2005-11-14T14:23:00.000+02:00

Yıldız Teknik Üniversitesi Mimarlık Fakültesi'nde BOAT ( Bilgisayar ortamında araştırma-tasarım ) laboratuarının düzenlediği bir etkinlik. Bu hafta içinde vaktiniz olursa, film gösterimlerini izleyebilirsiniz. Detaylı bilgiyi buradan alabilirsiniz.

PROGRAM

14.11.05 Pazartesi
12:00 Final Fantasy
17:00 The Cube

15.11.05 Salı
13:30 Animatrix
17:00 Star Trek (Tv Dizisi)
17:00 FLM v1.3 Atelye Çalışması

16.11.05 Çarşamba
12:00 Sky Captain and the World of Wonders
17:00 Aeon Flux

17.11.05 Perşembe
12:00 Tron
17:00 5th Element
17:00 FLM v1.3 Atelye Çalışması

18.11.05 Cuma
13:30 Matrix Revisited (Belgesel)
17:00 Terminator II (Belgesel)

2001-Bitmeyen nağme...

2005-11-13T14:57:00.000+02:00

Bu siteyi yıllar önce gezmiştim, bugün -şans eseri- tekrar gördüm. Artık Türkçe izleme seçeneği de var bu animasyon(?)un. Düşüncelerin hepsine katılmasam da izlemeye değer bir 2001 A Space Odyssey yorumu. Eh Kubrick söylemiş zaten :"2001'in felsefi ve alegorik anlamı konusunda spekülasyon yapmakta serbestsiniz."
Ben filmde bayılanlardanım - Dikkat çekmek istiyorum "filme" değil "filmde" -. Uzun süren sabit çekimlerden nefret ederim ve etmeye devam edeceğim. Bu çekimler hakkında:"Yönetmenler hepimizi salak zannediyor" fikri hakimdir bende, dolayısıyla da yönetmenlere karşı ufak öfke gösterileri düzenlemekten sakınmam. İlla bir Kubrick filmi izlenecekse "Clockwork Orange"ı tek geçerim, olmadı "Full Metal Jacket" izlerim ama 2001'i bir daha izlemeye kasamam.

Bilimkurgu tarihindeki özel yerine hürmetimizden iki defa izledik, yeter.

Animasyonu buradan izleyebilirsiniz.

Robot Hall Of Fame

2005-11-12T04:08:00.000+02:00

Carnegie Mellon Üniversitesi'nin her yıl düzenlediği bir yarışma sonucu robot ünlüleri belirliyorlar. Her geçen gün artarak devam eden, robotların insanlara olan katkısına dikkat çekmek için yapılıyormuş.
İlki Nisan 2003'te verilen ödülleri kimin alacağını belirlemek için; Öğrenciler, araştırmacılar, tasarımcılar ve yazarlardan oluşan bir jüri oluşturuluyor ve internet üzerinden gösterilen adaylar arasından hem kurgu hem de gerçek robotlar ödüllendiriliyormuş.

2003 Yılında kazananlar:
HAL 9000 : 2001 Uzay Efsanesi'nin bilgisayarı ( Kurgu )
Mars Pathfinder Sojourner Rover : Mars'ta araştırma yapan robot ( Gerçek )
R2D2 :-)) : Star Wars'un efsane robotu, ben ( Kurgu, gerçek )
Unimate : İlk Endüstriyel Robot ( Gerçek )

2004 Yılında kazananlar :
Asimo : İlk insansı ( Gerçek )
Shakey : Hareketlerini kendi kararlaştıran ilk hareketli robot ( Gerçek )
Astro Boy : Süper güçlere sahip çocuk çizgi robot ( Kurgu )
Robby The Robot : Sinemadaki ilk yapay zekaya sahip robot ( Kurgu )
C3PO : Star Wars'un efsane protokol droidi, en yakın arkadaşım ( Kurgu )

Göğsüm kabarmadı dersem yalan olur :-)

The Robot Hall of Fame
Olur da yolunuz düşerse R. Daneel Olivaw'ı aday göstermeyi unutmayın.
NOT: Aday gösterirken "robot link" kısmına; http://www.asimovonline.com/
ekleyin yoksa yeni bir aday olarak kabul ediyor malesef.

Robotlar ve Yapay Zeka VI

2005-11-12T03:06:00.000+02:00

Asimov robotların evrimini hızlandırırken, robot formuna sahip olmayan yapay zekalar da kendini göstermeye başlamıştı. 1946'da Astounding Science Fiction dergisinde yayınlanan Murray Leinster'ın "A Logic Named Joe"da, ilk zeki bilgisayar oluşmuştu. Hatta bilimkurgu edebiyatındaki ilk PC bu öyküde geçmektedir. Bu kısa öyküde yapılan öngörülerin bir listesi için buraya bakabilirsiniz. Daha sonra yine Asimov'un 1950'de yazdığı "The Evitable Conflict" adlı kısa öyküsünde, dünya ekonomisini ve üretimini kontrol eden bilgisayarlar verilen emirlere uymamaya başlar. Dünya lideri, Dr. Susan Calvin'e koşar ( Evet seviyorum seni Susan! Eğer yaşarsam seni bekleyeceğim. ), Susancığım( Siz lütfen Dr. Calvin demeye devam edin ) araştırmaya başlar. Bu arada mesleğinden bahsetmemiştim değil mi? Susan bir robopsikologtur. Susan araştırmaları sonucunda bilgisayarların, 1. Yasayı farklı bir şekilde yorumladıklarını fark eder. Peki biraz ara, 1. Yasanın gerçek ve yorumlanmış hali:
Gerçek 1. Yasa: "Bir robot insana zarar veremez yada bir insanın zarar görmesine seyirci kalamaz."
Yorumlanan 1. Yasa : "Bir robot insana zarar veremez yada insanlığın zarar görmesine seyirci kalamaz
Not: Bu yasaları her yazışımda biraz değişiklik gösteriyorlar, ancak "hareketsiz kalmak" demek yerine ( Ki Asimov'un yasaları birebir "hareketsiz kalmak" tanımı yapmaktadır. ) "seyirci kalmak" demeyi daha güzel bulmak gibi bir aptallığın sonucudur bu.
Daha sonra R. Daneel Olivaw'ın yaratacağı sıfırıncı yasaya ilk adım. Allahtan Susancığım var. İleride Susancığım olmadığı için İmparatorluk yıkılacak!!! Hmm yine toparlama vakti...

1956'da Arthur C. Clarke'ın "Şehir ve Yıldızlar" romanında, dünya üzerinde kalan tek şehir olan Diaspar'ı kontrol eden bir merkezi bilgisayar gelir bilimkurgu dünyasına. Koruyucu bir kalkan altındaki şehirde merkezi bilgisayar hem şehrin işleyişini ve düzenlenmesini sağlar, hem de Diaspar halkının hafızasını saklayıp yeri geldiğinde yeni bedenlere aktarır. Diaspar halkının böyle ilginç bir özelliği var: Öldükten sonra yeni bir bedende hayat bulurlar, bir nevi sürekli reenkarnasyon söz konusudur. Şehirdeki herkes, defalarca farklı vücutlarla yaşam sürekliliğine sahiptir. Merkezi bilgisayar, insanların eski benliklerini yeni bedenlere aktarmakla da mükelleftir. Yazıldığı dönemden bakarsak, bu kadar çok iş yapması gereken bir bilgisayarın boyutları ne olabilirdi acaba? Şimdi bir göz attım da, şehrin duvarları tamamıyla hafıza bankalarıymış. Yaklaşık 10 milyon nüfuslu bir şehir düşündüğünüzde. peheeey...

1959'da yine Asimov bu kez Son Soru ( The Last Question ) adlı kısa öyküsünü yayınlar.
Bu öykünün başında: " Bu öyküde insanoğlunun ilk düşünmeye başladığı andan itibaren sorduğu ebedi sorunun yanıtını bulacaksınız. Ve nihayet kafanız rahatlamış olarak kendinizi günlük işlerinize verebileceksiniz. Bu iyiliğimi unutmayın." der Asimov.
"Multiple Vacuum Tubes " kısaltması olan Multivac ilk kez (sanırım) bu öyküde ortaya çıkar. Daha sonra Asimov'un pek çok öyküsünde karşılaşılır Multivac ile. Türkiye'de bazı yayınevleri tarafından karma BK kitapları içerisinde yayınlamıştır bu kısa öyküyü. Bir ara ben de taramıştım. Bulabilirsem, yayınlarım. Multivac'tan sonra Evrensel AC ( AC=Analog computer ) ve en son Kozmik AC oluştu, insanlığın sona ermesinden sonra da milyarlarca yıllık sorunun cevabını -uygulamalı- olarak vererek görevini tamamladı Kozmik AC.

1950'lerin ortasında sinema dünyasından da bir robot geldi. 56 yapımı Yasak Gezegen isimli filmde Robot Robby ortaya çıktı ve çok sevilen bir kahraman oldu. Asimov'un Robbie'sinin bilimkurgu edebiyatında ilk oluşu gibi, Robby'de bilimkurgu sinemasında bir ilkti. Asimov'un yasalarına sadık kalan ilk sinema robotuydu. Talihsizliğe bakınki bu robotu insanoğlu yaratmamıştı. Gerçi yaratmıştı da. Şöyle açıklayayım, insanoğlu üretti ancak planlaması uzaylılara ait. Ortak bir prodüksiyon, gerçi uzaylıların bundan haberi yoktu. Olsaymış! Bu ilginç robot tasarımı, farklı filmler ve tv dizilerinde boy göstermeye devam etmiştir. Uzaylılara bir teşekkür borçluyuz, en azından sinema ve tv yapımcıları.

Robotlar ve Yapay Zeka V

2005-11-07T23:44:00.000+02:00

Aslında niyetim bilimkurguda robotların geçmişini kısaca özetlemek ve günümüze bağlamaktı. Fakat robotların tarihine girince çıkmak zorlaştı, bilimkurgunun mihenk taşlarını inceler bir hal aldı. Tabi kendi meşrebimce. Ayrıca karşımda duran r2d2 modelinin gözüne(?) bakıp atalarını umursamamazlık edemem. Artık robotların sadece basit aletler olarak öngörülmediği, aksine yapay zekaya sahip olmaya başladıkları döneme geldim.

Capek'in R.U.R. 'una kadar robotların kendi benlikleri oluşmamıştı. Capek'in açtığı yoldan ilerlenmesi fazla uzun sürmedi. 30'ların sonlarında Amazing Stories isimli bilimkurgu dergisinde Eando Binder'in ( Earl Andrew ve Otto Oscar Binder kardeşlerin takma adı ) yazdığı kısa öykülerin kahramanı Adam Link, robot tarihinde kendine yer açtı. Bu öyküler daha sonra I,Robot ismiyle kitap halinde sunulacaktı. Asimov'un "I,Robot"undan yıllar önce. Asimov'un robot yasalarından önce Adam Link, kendi kendine ilk yasaya yakın bir çıkarım yaptı: " Bir robot özgür iradesiyle bir insanı öldürmemeli ". Bu kitabın maalesef Türkçe baskısı yoktur.

Asimov, Adam Link için: " Adam Link, robot öyküleri düşkünleri için olağanüstü ilgi çekicidir. Duyguları olan bir robot çok nadiren bu kadar iyi işlenmiştir " diyecek kadar beğenmektedir Binder kardeşlerin yarattığı robotu. Ama bu beğenisi, Asimov'un robot öykülerinden oluşan kitabını yayımcının aynı isimle basmasına kızmasına engel olmadı. Çünkü Adam Link, kendi robot öykülerine esin kaynağı olmuştur. Otto Oscar Binder'la tanıştıktan birkaç gün sonra ilk robot öyküsü olan Robbie'yi yazmaya başlamıştır ( Çocuk bakıcısı robot. ). Aslında Asimov'un bu toplama kitap için düşündüğü isim Mind and Iron'dı. Her yüzyılda görülen ve görülmeye devam edecek gibi görünmekte ısrar eden ticari kaygı, yayımcının ve editörün gözlerinde oluşan dolar işaretleri desteğini arkasına alıp aynı isimde bir ikinci kitabın ortaya çıkmasını sağlamış.

Asimov, robot tarihini baştan yazmıştır. 3 robot yasası ve daha sonra robotlardan R. Daneel Olivaw'ın (R. Robotu temsil etmekte tahmin edebileceğiniz gibi. Ama bu satırların yazarı, arada ukalalık yapma hakkını kendisinde saklı tutmaktadır. ) geliştirdiği sıfırıncı yasa ( bu yasada şöyledir: Bir robot insanlığa zarar veremez veya insanlığın zarar görmesine seyirci kalamaz.) diğer bilimkurgu yaratıcılarına referans olmuştur.

Robot yasalarının, robotların kendi varlıklarını hiçe sayarak insanları ve insanlığı koruma altına almaya çalışmasının altında ilginç bir hikaye yatar. Asimov, 1939'da bir bilimkurgu festivalinde izlediği Metropolis filminden sonra, robotların Frankensteinvari yaratıklar olarak öngörülmesinden duyduğu nefreti dile getirmiş ve artık insanları ve insanlığı yok etmeyecek robotların -seri- üretimine geçmeye karar vermiş. O gün izlediği film, fazlasıyla kırpılıp oynanmış bir versiyonudur aslında, ama onun bunu bilme olanağı yoktu tabiki.

Pozitronik beyinlere sahip robotlar; düşündüler, rüya gördüler, yazmak istediler, gülmek, ağlamak, insana ait herşeyi yaşamak istediler. Ve becerdiler. Hatta insanlığın koruyucu melekleri oldular, R. Daneel Olivaw; Asimov'un yazılarında en fazla görülen robot karakter, insanlığı korumak için İmparatorluğun çöküşünü bile hızlandırdı. Robotlar daha ne yapabilirki?

Asimov'un robotlarını burada anlatmaya çalışmayacağım, anlat anlat bitmezler. Her robot ayrı bir kişilik, her hikaye ayrı bir dünya. Aşağıdaki linklerden Asimov ve Robotlarıyla ilgili detaylı bilgi bulabilirsiniz.

Robbie (Asimov'un ilk robot öyküsü)
Üç Robot Yasası ( Wikipedia)
Asimov'un kitaplarının tam listesi

Asimov, Vakıf Serisi 4. Kitap

2005-11-02T12:42:00.000+02:00

İthaki Yayınları serinin yeniden basılmasına devam ediyor.
4. kitap; İkinci Vakıf ( Second Foundation ) kitapçılarda.
ideefixe'de İkinci Vakıf

Serinin sırası ile ilgili tartışmalar olsa da kronolojik sırayı takip etmemek hiçbirşey kaybettirmez.

Robotlar ve Yapay Zeka IV

2005-11-02T02:54:00.000+02:00

20. yy. başlarında robotlar bilimkurgu dünyasında ağırlık koymaya başladılar. 1921'de Prag'da gösterimi başlayan Karel Capek'in Rossum'un Evrensel Robotları oyunu hem dünya dillerine ROBOT kelimesini ekledi, hem bir anti ütopya olarak insanların robotlar tarafından yok edilişini, hem de robotların evrilmesi konularını işlemiş oldu. Bu oyunu Türkiye'de oynayan oldu mu çok merak ediyorum. Yazılı olarak da bulamadım, elinde olan varsa lütfen bana haber versin. Bu kişisel mesajımdan sonra Rossum'un robotlarına devam edelim...

Büyük endüstri patronlarından birisinin kızı olan Helena, insan hakları(?) organizasyonunun bir gönüllüsü olarak Rossum'un fabrikasına gidip, robotların serbest bırakılmalarını ister. Fabrikanın genel müdürü Domin ile tanışır, Domin ona şirketin ve robot teknolojisinin geçmişini anlatır ve ekonominin basit ilkeleriyle kızcağızın gözünü boyar. Helena kısa sürede ikna olur, davasından vazgeçer ve Domin'le evlenir.
Konuşmalarından bir anektod;
Domin: Pratik düşünürsek, en iyi işçi nasıl olmalıdır?
Helena: En iyi? Muhtemelen mmm, dürüst ve mmm, kendini işine adamış olan.
Domin: Hayır, en ucuza malolan. İhtiyaçları en az olan... Rossum işle bağlantılı olmayan herşeyi bir kenara fırlattı ve bununla beraber insanoğlunu ıskartaya çıkararak robotları yarattı.

10 sene sonra, dünya robotlar üzerine kurulmuş yeni bir ekonomiye sahiptir artık. Robotlar üzerine çalışmalar devam etmiş, yeni nesil erkek ve dişi robotlar üretilmeye başlanmıştır. Helena bu yeni robotların üretilmesine nedense dayanamayarak, gizlice formülleri yok etmiştir. Ve önemli sahne; bütün dünyadaki robotlar insan sahiplerine başkaldırmaya başlamıştır. Robotlar fabrikayı kuşatma altına alırlar, Helena formülü yok ettiğini itiraf eder, robotlar fabrikadaki herkesi öldürürler bir tek Alquist'i hayatta bırakırlar.

İlerleyen yıllarda robotlar bütün insan ırkını yok eder yine Alquist hariç. Alquist neden hayatta kalmış bilmiyorum ama yanlış adamı sağ koymuş robotlar. Alquist yapılan işlerin kaydını tutan bir katiptir, ancak robotlar ondan formülü yeniden yapmasını beklemektedirler. Önce emir verirler, baktılar ki olmuyor yalvaracak kadar küçülürler. Şansları yoktur tabi. Robotlardan Primus ve Helena birbirlerine aşık olurlar. Alquist onları kutsar, adlarını da Adem, Havva olarak değiştirir ve atalarının ( diğer robotların ) günahlarından uzak kalmaları dileğiyle yolcu ederken oyun sonlanır.

Herhalde Capek dindar bir insandı diye düşünmeden edemiyorum son sahneyi göz önüne alarak. Bu oyun kısa zamanda Avrupa'da yankı bulur ve bir çok şehirde gösterime girer.

Bu oyunun ilk gösteriminden 6 yıl sonra Avusturyalı Fritz Lang, 2026 yılında geçen Metropolisi çeker. Bu film de beklenebileceği üzere bir anti ütopyadır. ( O devirde yaşayıpta olumlu bir gelecek düşleyebilen kaç insan vardı acaba Avrupa'da? ) Filmin Hitler'i çok etkilediğini, Lang'e, Goebbels vasıtasıyla Nazi propaganda filmlerini çekmesini teklif ettiğini belirtip filmin robot kahramanına bakalım. Dr. Frankenstein'e benzer bir bilimadamı olan Rotwang, Metropolis kentinin yöneticisi Joh Fredersen'in ölen karısı olan Hel'e aşkından, Fredersen'i mahvetmek ve Hel'i tekrar yanında bulabilmek için dişi bir robot yaratır. Yer altında, şehrin herşeyi olan makineleri kullanan işçi sınıfını yok etmek isteyen Joh Fredersen için biçilmiş kaftandır bu robot. İşçi sınıfını bilinçlendirmeye kendini adamış olan Maria'nın şekli verilir bu robota. Şanssızlığa bakın ki Joh Fredersen'in oğlu Freder, şehrin üst kısmında gününü gün ederken Maria'yı görür ve aşık olur. İşçi sınıfının direnişine katılır, Joh Fredersen farkında olmadan oğlunun da sonunu hazırlamıştır böylece. Sonra olaylar gelişir ve mutlu sonla biter işçi sınıfını temsilen bir formen, Joh Fredersen'le el sıkışır, öpüşüp koklaşır, robot yok edilir vs. vs.
Bu filmdeki robotun bir kukla olmak haricinde hiçbir işlevi yoktur. Fredersen'in ve Rotwang'ın isteklerini yerine getirmek için kullanılan bir alettir sadece. Rossum'un robotları bu robottan çok daha zekidir, gerçi onlarında zekaları hakkında fazla emin olamıyorum. Sen git bütün bilimadamlarını öldür sonrada katipten hayır bekle...

Metropolis'i bir sürü vs. ile geçiştirdim ama geçiştirilebilecek gibi değil esasen. Film ile ilgili bilgi edinebileceğiniz bir iki link;
Fritz Lang's Metropolis
Wikipedia
ekşi sözlük

Maelzel'in Satranç Makinesi; Türk.

2005-10-31T01:02:00.000+02:00

Bu otomat, ilk satranç otomatlarından birisidir ancak otonom değildir. Bir ilüzyondur. İlk yaratıcısı Von Kemp elen 1770 yılında bu otomatı ilk olarak Avusturya kraliçesi Maria Theresa'nın beğenisine sundu. Daha sonra bir Avrupa turuna çıkan The Turk aralarında Benjamin Franklin'in de bulunduğu dönemin ünlü simalarıyla maç yaptı ve çoğunu kazandı. Von Kempelen Türk'ü de alarak kenara çekildikten sonra uzun müddet bu otomatın nasıl çalıştığına dair tartışmalar yaşadı Avrupa. Freiherr Joseph Friedrich zu Racknitz, Türk'ün bir kopyasını yaratıp nasıl çalıştığını çözmeye uğraştı ve bir sonuca vardı, ki doğruya çok yaklaşmıştı. Türk'ün içerisinde ya bir cüce yada bir çocuk saklanıyor ve oyunu o oynuyordu!

1804'te Von Kempelen'in ölümünden sonra, bahtsız Türk bir çok elden geçip, müzik otomatları da yapan Johann Maelzel'in eline geçti. Bütün bu el değiştirmeler sırasında hakkındaki gerçek bir türlü ortaya çıkamayan Türk, hala üzerindeki büyüyü korurken Maelzel tarafından iyi bir finans kaynağına dönüştürüldü. Dönemin en önemli insanı Napoleon Bonaparte'la Schönbrunn Sarayı'nda karşılaşan Türk, Napoleon'u 24 hamlelik bir maç sonucunda yener. O dönem Avrupa'yı titreten insanın bir otomata yenilmesinin Türk'ün ününe ün kattığını söylemeye gerek yok sanırım. Gerçi Napoleon'un ünlü vecizinden yola çıkıp, kendisinin satranç oyunculuğu hakkında hiçbir bilgim olmamasını da eklersek, maçın satıldığı ve hasılatın paylaşıldığını iddia etmekten geri kalamayacağım.

Bir süre daha Avrupa satranç arenasında boy gösterdikten sonra Amerika turnesine çıkar 1835'te Edgar Allan Poe'nun bir iki maçını izledikten sonra edindiği izlenimleriyle bir ilüzyon olduğunu ifşa eden öyküsü Türk'ün ününe gölge düşürdüyse de Türk'ün sonu Maelzel'in yardımcısı ve bilinenler ışığında Türk'ün içinde bulunan satranç oyuncusu olan Wilhelm Schlumberger'in ölümüyle başladı. Schlumberger'in ölümünden bir iki sene sonra da Maelzel öldü ve Türk bir daha turneye çıkamadı.

İşin ilginç tarafı, Schlumberger sarı hummadan, Maelzel aşırı alkolden ve Poe'da aşırı alkol ve uyuşturucudan öldüler. Türk ise bir müddet inzivaya çekilip, orası burası kurcalanıp herşeyi ortaya çıktıktan sonra bu utanca dayanamayıp ölmeye karar verir, ancak kendisini yakmak isterken 1854 büyük Philedelphia yangını başlattığını halen kimseler bilmez.

Bu solda gördüğünüz illüstrasyon ise Türk benzeri başka bir otomat. Kendisi Ajeeb, o da bir ilüzyondu. Türk'in başarısından etkilenilip 1868'de yapıldı. O da bir çok ünlüyle maçlar yaptı. Houdini, Theodore Roosevelt bunlardan bazıları.
1890'a kadar gerçek bir satranç otomatı yapılamadı. O yıl El Ajedristica, Luis Torres y Quevedo tarafından yapıldı. El Ajedristica gerçek bir otomattı, içinde ne cüce, ne çocuk ne de yetişkin bir satranç oyuncusu bulunmuyordu. Ancak öncülleri kadar fazla hamle yapamıyordu, daha ziyade bazı kapanışları yapmakla mükellefti. Öncüllerinin ilüzyon olması, onun büyük bir başarı olduğunu malesef gölgelemişti.

Robotlar ve Yapay Zeka III

2005-10-30T23:28:00.000+02:00

Bilim, sınırları zorlayarak hayal edilene ulaşmaya çalışırken, sınırlama olmayan bilimkurgu dünyası 1800lerde robotların parlak geleceğini fazla keşfedememişti.

Poe'nun 1835'de yazdığı makale-öykü Maelzel'in Satranç Makinesi ( Kaldı ki bu otomatın hikayesi gerçekten ilginçtir, onu başka bir yazıda aktaracağım ), bir bilimkurgudan daha ziyade bir polisiye(?) olsa da otomatlardan bahseden ilk hikayelerden birisi olarak önemlidir.
Edward Sylvester Ellis'in, 1865'te yazdığı Buhar Adam'ı insan formunda mekanik bir robotu ilk tanımlayan romandır. Bu romandan 7 sene sonra buhar adam'ın yayın haklarını satın alan Frank Reade Sr. ikinci Buhar Adam'ı sunar, biraz daha gelişmiş bir buhar makinesiyle. Arkasındanda Buharlı At'ı. Hatta ikisini kapıştırır ve tabiki at kazanır! Yeni geliştirilmeye başlanan otomobillerin etkisinde kalmış olma ihtimalleri oldukça yüksek olan bu hikayeler, tefrika halinde dergilerde yayınlanmıştı. Frank Reade Sr.'ın oğlu Frank Reade Jr., bu başarıyı yeni gelişmekte olan teknolojiye uyarlamakta sakınca görmemiş ve 1885'te Elektrikli Adam'ın maceralarını yayınlamaya başlamıştır.

Ara ara otomatlarla ilgili bir iki kısa hikaye yayınlanmış olsa da 1800ler robotları ıskalamıştır. 1800lerin sonunda ve 1900lerin başlarında robotlar biraz daha ağırlık koymaya başladı. 1899'da H.G. Wells, Uyuyan Uyanıyor adlı romanında bir robot hemşireye yer vermiştir. 1901'de L. Frank Baum, Oz Büyücüsü adlı çocuk hikayeleri serisinde Teneke Adam'ı yaratarak bir robot daha ekledi literatüre, insandan robota evrilen bir varlık olarak. Teneke adam aslında bir ormancıydı ancak sevdiği kızla evlenmeye çalıştığı her seferinde bir organını kaybetmişti ve demircinin yardımıyla tenekeden tekrar yaratılmıştı. Ancak demirci ona bir kalp vermeyi unuttuğu için o kızı bir daha asla sevememiştir. Acıklı... 1909'a gelindiğinde Ambrose Bierce yaratıcısını öldüren bir satranç otomatını anlattığı Moxon's Master'ı yazdı. Okuma fırsatı bulamadım ama gerçekten ilginç bir kurgu. Satranç maçını kaybedince gurur mu yaptı bu otomat diye merak ediyor insan.
İngilizcesini buradan okuyabilirsiniz.

TMA?

2005-10-26T03:54:00.000+03:00

Wikipedia'da TMA'i aratınca karşıma çıkan ile, Clarke'ın yazdığı Kubrick'in yönettiği 2001: A Space Odyssey arasında bir bağlantı var mıdır diye düşündürdü beni gece vakti.

TMA: Trimethoxyamphetamine. Kendisi psychedelic ve halüsinatif bir uyuşturucu.

TMA: Tycho Magnetic Anomaly . Ki kendisi Tycho Tektaşı sayesinde gerçekleşiyor.

Tabi Clarke'ın bahsettiği, Ay yüzeyindeki Tycho kraterinde bulunması varsayımıyla sunduğu bir kurgu. Ama uykusuzken insanın beyni farklı çalışıyor sanırım, ama emin değilim.

Robotlar ve Yapay Zeka II

2005-10-26T03:04:00.000+03:00

Bilimkurgunun sınırsızlığında bir adım daha atmadan önce gerçek dünyaya biraz bakalım...

Bir şekilde ateşi icat ettikten, alet yapmayı öğrendikten sonra yerleşik bir düzene geçip tarım yapmayı düşünen atalarımız ufak bir sorunla karşılaştılar. evet ürünlere sahip olmak güzel ama bu ürünleri nasıl takas edeceğim? Benim bir sürü elmam var, kaç elmam olduğunu nereden bileceğim, takas ederken kaç inekle takas edeceğim ve bu karşımdaki herifin beni kazıklamadığından nasıl emin olacağım? O an TMA-1( Tycho Tektaşı ) neanderthallere indiği gibi homo sapiens'e inmediğine göre sayı saymayı kendimiz bulmuş olmalıyız ki bulduk da. Kafamız karıştı önce, bu sayılar ne kadar da çoktu, iyi ama ben bir sürü elmamdan bir sürü elma verdiğimde kalan elmalarımı nasıl hesaplayacağım? Bu sorunlar iki sonuca neden oldu ki ikisi de yaşadığımız dünya için olabildiğince önemli; birincisi sayı saymayı ve aritmetiği bulduk. Gerçi aritmetik kesinlikle soyut değildi, sayıları somutlaştırmak için pek çok yöntem bulmuştuk;ipler, çubuklar,kil tabletler. Somut nesneleri çıkartıp topladık uzun müddet. İkincisi ve belki de en önemlisi muhasebeciler doğdu.

Uzun müdddet bu sistem işledi, iki farkla; rakamları keşfetmek ve aritmetiği somuttan soyuta dönüştürmek. Abaküsü bulduk rakamlarımızı kontrol etmek için, bir de daha büyük bir muhasebeci sınıfı oluşturduk bu arada. Geliştikçe ihtiyaçlar arttı, ihtiyaçlar arttıkça da çözümler. şehirler kurduk, kanunlar yazdık, kanunlara uymayanları öldürdük, arada bol bol savaştık öyle böyle 17. yüzyıla geldik. Artık aritmetik hesaplar havsalamızın alamayacağı kadar karmaşıklaşmıştı, yeni bilimdallarının matematiğe olan ilgisi ve sevgisinin ve zorunluluğunun da sayesinde. Wilhelm Schickard 1623'te ilk hesap makinesini icat ettiğinde bunun muhasebecilerden daha ziyade bilimadamlarının işine yarayacağını düşünmüş olmalı ki Keppler'e astronomi hesaplarında nasıl kullanılabileceğine dair bir mektup göndermişti. Böylece hesap eden makinelere kavuştuk, tabi hesap edeceği şeyler için bir iki çark çevirmek zorundaydık. İki yüzyıl kadar da bu hesap eden makineleri geliştirmekle harcadık. 1833'de Charles Babbage yeni bir makine icat etti ve günümüz bilgisayarlarının mantığına ilk adım atılmış oldu. ffiiiyyuu ne çaba, türümüz yaklaşık 60.000 yıldır bu dünyada, bilgisayara ulaşabilmek için bunun %99.996777 sini harcamışız. Hayal kırmaya gerek yok, son 100 yıl içinde varlığımızın %99.997 sinde beceremediğimizi inanılmaz boyutlara getirmeyi becerdik.

Hesap kitapla bu kadar uğraşırken mekanikte o kadar boş durmadık. Kendimizin kullandığı onlarca alet ürettik ama hesap etme işini üzerimizden atınca, bu aletlerin bizsiz de çalışabileceğini algılamamız uzun sürmedi. Önceleri bilimkurgu eserlerindeki robot kavramı bir pazarlama aracı olarak kullanıldı. 1938'de Westinghouse firması, yürüyebilen, konuşabilen, kafasını ve kollarını oynatabilen Elektro ismiyle anılan 8 robot yarattı. 1940'da ise Sparko isimli havlayabilen bir köpek! 1962 yılında ilk defa işe yarayacak robotlar için çalışılmaya başlandı. Bunlar aslında sadece birer aletti, ancak farklı programlarla farklı işlemler gerçekleştirilebilirdi ki bugünkü çılgın tüketim toplumumuzun yaratılmasına büyük yardımı dokunan Henry Ford hayatta olsaydı gözleri yaşarırdı. Tabi yine 1940larda ilk kendi kendine karar verip uygulayabilen robotları geliştirmeye başladığımızı da unutmamak lazım... Verebileceği kararlar bizler tarafından belirlenmiş olarak. Endüstriyel robotlar kendi çaplarındaki kısa evrimlerini tamamlamış görünüyor ama dışarıdan müdahale olmadan davranan robotların geliştirilmesine devam ediliyor. Bilgisayarlar artık hayatın önemli bir parçası, hala sadece hesap etme işlevi ağırlık taşısa da yapay zeka çalışmaları ilerlemeye devam ediyor.

Bu noktada bilimkurgunun, bilime yön verdiğini iddia etsem abartmış olmam herhalde. Isaac Asimov ve 3 robot yasası, Arthur C. Clarke ve HAL, Douglas Adams ve Marvin, Philip K. Dick ve replicantlar...

Robot ve Yapay Zeka bizim için çok yeni kavramlar, var olma sürecimizin sadece %0,0016777 gibi kısa bir süredir gündemimizdeler. Poe; "düşlerin tek gerçeklik olduğuna inananlar'a adıyorum" der kısa öyküleri için. Düşler gerçek oluyor, olmaya devam edecek.

Bilimkurgu temaları;Robotlar ve Yapay Zeka I

2005-10-24T02:20:00.000+03:00

Robotlar, androidler, cyborglar... 30 yıldır hayatımızın içinde, bir parçası olan robotlar, bilimkurgu edebiyatı oluşmadan önce fantastik birer organizma olarak yaratıldılar.

Mary Shelley ve Frankenstein

Herhalde dünya üzerinde Frankenstein'ı duymayan kalmamıştır. Mary Shelley'in 1818'de yazdığı romanı hemen hemen bütün sanat dallarında yeniden yorumlanmış, fiziksel özellikleriyle ürkütücü olan insanlara sıfat olarak yakıştırılmıştır. Aslında Frankenstein yaratıcının adıdır ancak yaratık da onunla özdeşleştirildiği için mi bilinmez aynı adla anılmaktadır. Dr. Frankenstein insan parçalarını birleştirerek, devasa makinesinden aldığı enerjiyle hayata getirir; bir nevi tanrıdır artık kendisi, ancak yaratığın kendi benliği olduğunu anlayamayacak kadar yarattığına hayran olmaktadır. Belkide ilk yapay zeka örneğidir kendisi. Tabi kafası kullanıla arkadaşın bu konuda fikirleri nedir bilemem. :-)

Gustav Meyrink ve Golem

Golem, Yahudi efsane kahramanıdır. 1915'de Gustav Meyrink ona farklı bir yorum getirmiştir, göğsüne yerleştirilen bir yıldızla hayata gelir, yıldız çıkarılınca hareketsizleşir. Golem insanların hayatına yardımcı olmak için vardır, koruyucudur ancak yine korkutucudur. Golem'in kendi karar mekanizması yoktur Frankenstein gibi. Çek oyun yazarı Karel Capek'in bütün dillere kazandırdığı robot( hemen hemen tam karşılığı; zorla çalıştırılan,işçi ) kelimesine en fazla uyan yaratılardan birisidir Golem.

Bu iki kitaptaki robotlar bugün algıladığımız robot kavramına uymasalar da, bilimkurgunun gelecek öngörülerinde önemli yer tutan, robotların insanlığa zarar vermesi(verebileceği) kurgusunu taşıyan ilk yapıtlardır belkide.

1920 yılında sinemaya 2. kez aktarılan Golem'i izlemenizi tavsiye ederim. Filmin seti için sil baştan bir kent yaratılmış. Bu kentteki yapılarda bir tane bile birbirine dik duvar yoktur. Bugüne kadar gördüğüm en etkileyici dekorlardan birisidir. imdb

Her Otostopçunun Galaksi Rehberi.

2005-10-20T14:44:00.000+03:00

Panik Yapmayın.
Yeni tanıştığım birisi sayesinde hatırladım. Yıllar önce okumuş ve beynimin karanlık köşelerinden birisine gömmüşüm. Okudukça hatırladım, hatırladıkça gülümsedim. Bir "Bilim"-kurgu olmasa da bilimkurgudur ve hayatın bu harala gürelesi içerisinde hayatın bu kadar anlamlandırılmasına gerek olmadığını, anlamlandırsam bile anlamını her an yitirebileceğini tekrar anımsamama yardımcı olmak gibi büyük bir misyon üstlendi.
Hatırlamama vesile olan kişiye teşekkür borçluyum.

Hayat, Evren ve Herşeyin Yanıtı :
Hem sarı hem de tehlikeli olan şey nedir?
Yedi kere altı?
Bir adam hayatında kaç yoldan geçmelidir?

Bunlara benzer pek çok soru için link

2005 yapımı filmin linki.
Özellikle oyun kısmındaki büyük ihtimalle galaksinin en zor puzzle'ını çözmeye çalışmanızı tavsiye ederim.

Vakıf Serisi III. Kitap

2005-09-10T12:03:00.000+03:00

İthaki Yayınları'nın yeniden çevirerek basmaya başladığı Vakıf Serisi'nin 3. Kitabı, Vakıf ve İmparatorluk sonunda çıktı. Serinin 3. kitabını ideefixe'den şu an % 60 indirimle alabilirsiniz. Bu arada yine İthaki Yayınları'ndan bir çok kitapta % 60 indirimde ideefixe'de.

Star Wars Episode III

2005-06-09T21:03:00.000+03:00

Çok eski bir dosta veda eder gibi hissettiriyor insana. Tamam işte, Anakin, Vader oldu herşey bitti. Ama gönül Episode III 1/2 de istiyor. Luke ve Leia'nın çocukluğu ve İmparatorluğa karşı gelişen asi harekatının kökenini anlatan. Episode IV de birden asilerle karşılaşıyoruz ama kim organize etmiş, hayatta kalan Jediların ( Yoda ve Obi Wan Kenobi) bu işte parmağı var mı, Darth Vader hiç Darth Sidious'a karşı gelmiş mi? Bir de iki ayrı seriyi bağlarken teknolojinin de geriye gitmesi bana Vakıf Serisi'ni hatırlattı. Gerçi yakın zamanda tekrar okumuş olmamın da bunda payı var zannımca.

Sonra oturdum ve düşündüm, acaba Asimov'un Vakıf Serisi ile Star Wars bir araya getirilebilir mi diye? Biliyorum anlamsız geliyor ama onu deneyecek birisini görmek isterdim. Hayatımda önemli yere sahip iki ayrı kurgunun bir araya getirilmesi fikri çok cazip geldi. Kısa bir özet geçmek gerekirse, Hari Seldon Jediların atası olabilir( Geleceği öngörme, her ne kadar Asimov tarafından matematiksel bir analiz olarak kurgulansa da gelişiminin biraz mistik olması gerçekleşemeyecek kadar abes gelmiyor bana. Hatta Vakıf Serisi'nde mistik dinlere inanan gezegenler de vardır. ). Yıkılan Galaktik İmparatorluk yerine de Cumhuriyet kurulmuş. Jedi Konseyi, Vakıf yerine geçmiştir artık. Ve her iki örgüt de gerekli olmadıkça şiddete başvurmamıştır. Bu ve buna benzer paralellikler kurularak iki kurgunun birleştirilmesi çok mu saçma olur? Yoksa Asimov'a hakaret mi? Bilmiyorum, ancak beni mest edeceği kesin.

Vakıf Serisi

2005-05-29T11:48:00.000+03:00

Asimov'un, Astounding Science Fiction dergisine kısa öyküler olarak yazmaya başlayıp, daha sonra bir seriye dönüştürdüğü muhteşem Vakıf Serisi, İthaki Yayınları tarafından yeni bir çeviriyle basılmaya başlandı(mış daha doğrusu, ben yeni fark ettim). Şu ana kadar serinin iki kitabı; 'Vakıf Kurulurken'(Prelude to Foundation) ve 'Vakıf'(Foundation) basıldı, diğerleri de yoldadır umarım. Sabırsızlıkla serinin devamını bekliyorum.

"Bicentennial Man", "I,Robot"a karşı.

2005-04-25T00:55:00.000+03:00

Asimov hakkında yazınca aklıma geldi, geçen sene gösterime giren, Will Smith ve Bridget Moynahan'ın oynadığı Ben,Robot Asimov'un ilk olarak 1950 yılında basılan kısa öykülerden oluşan I,Robot kitabının ismini de taşısa, Susan Calvin karakterini de kullansa aksiyon filminden öteye gidemedi. Ancak Robin Williams ve Sam Neill'in oynadığı 1999 yapımı Bicentennial Man, Asimov'un robotlarla ilgili en uzun kısa öyküsüne sadık kalarak çekilmesine rağmen, sinemalarda (hatırladığım kadarıyla) hiç oynamadı. Bilimkurgu sadece aksiyon mudur? Sanırım algılanan bu....

"I,Robot"'u izleyip hayal kırıklığına uğradıysanız, "Bicentennial Man" 'i mutlaka izleyin.

Bu arada imdb.com'da I,Robot ismiyle 83 yapımı bir animasyon görünüyor. Merak ettim, bakalım bulabilecek miyim?

Isaac Asimov : BİLİM-kurgu

2005-04-24T20:13:00.000+03:00

Asimov denilince sanıyorum herkesin aklına öncelikli olarak robot yasaları geliyordur.
1.Bir robot insana zarar veremez yada zarar görmesine seyirci kalamaz.
2.Bir robot bir insanın verdiği emirlere birinci kural ile çelişmediği sürece uymak zorundadır.
3. Bir robot birinci ve ikinci kuralla çelişmediği müddetçe kendini korumalıdır.

Ancak Türkiye'de çok fazla bilinmese de Asimov, yıllarca insanlara bilimsel gerçeklikleri açıklamaya çalıştığı makaleler yazmış, dergilerde ve kitaplarda yayımlamıştır. Dünyadaki nüfus artışının gelecekteki küresel etkileri, Radon gazının radyoaktif etkisi, Mars'ta yaşam gibi pek çok farklı bilimdalındaki konularda, hayatı boyunca hiçbir bilimdalı ile ilgilenmemiş insanların bile kolaylıkla anlayabileceği dilde yazdığı bu yazılar, onun kurgu becerisinin ötesindeki bilimadamı kimliğini öne çıkartır.

Türkiye'de Cep Kitapları ve İnkilap Kitabevi tarafından basılan az sayıdaki (popüler?) bilim kitaplarını ancak sahaflarda bulabilirsiniz.

THX 1138 : Lucas'ın ilk uzun metraj filmi

2005-04-20T16:11:00.000+03:00

Bu sene İstanbul Film Festivali kapsamında da sinemalarda gösterilen THX 1138, sadece Lucas'ın ilk uzun metrajlı filmi olmasından dolayı değil, Aldous Huxley'nin Cesur Yeni Dünya ve George Orwell'in 1984 adlı eserlerinden fazlasıyla esinlenilmiş bir film olarak, gelecekle ilgili anti ütopyalara ilgi duyanların da izlemesi gereken bir film.

Çalışan Torrent Linki
Torrent'le ilgili daha detaylı bilgi için: torrentspy.com

Filmden bir iki kare:

ideefixe'de İthaki yayınları %40 indirimde

2005-04-20T14:59:00.000+03:00

Arthur C. Clarke, Jules Verne, Ray Bradbury, Aldous Huxley, H.G. Wells, Isaac Asimov, Ursula K. Le Guin gibi bilimkurgu edebiyatının en başarılı yazarlarının eserlerini kaçırmayın derim.
Bunların dışında, H.P. Lovercraft, Edgar Allan Poe, J. R. R. Tolkien gibi üstadların da eserleri yer alıyor İthaki'nin yayınlarında.

Star Wars Episode III: Revenge of the Sith

2005-04-20T02:33:00.000+03:00

İlginç bir haber;
Revenge of the Sith ismiyle tüm dünyada 19 Mayıs'da gösterime girecek film, Türkçe'de kulağa garip geleceği için, Sith'in İntikamı diye değil, Yönetim'in(Hükümet'in) İntikamı adıyla lanse edilecekmiş.
No matter what the language, the Force be with you, always.

Edgar Allan Poe'ya Saygılarımla...

2005-04-20T01:46:00.000+03:00

Edgar Allan Poe

Onun için bilimkurgunun babasıdır desem abartmış olur muyum? Hiç zannetmem.

Kısa öykülerinden;
"Şişede Bulunan Elyazması"'nda ( Ms. Found in a Bottle ) bir gemi kazasından kurtulan kazazedenin bilinmeyen bir gemide yaptığı, Güney Kutubu'nda son bulan yolculuğundaki Güney Kutubu benzetmesiyle,
"Hans Phfaal'ın Duyulmadık Serüveni"'nde ( Hans Phfaal-A Tale ) Hollandalı bir körük yapımcısının, alacaklılarından kurtulmak için yaptığı balonla Ay'a seyahatindeki atmosfer ve dünyanın uzaydan görünümü ile ilgili yazdıklarıyla, dönemin bilimsel kaynaklarından sonuna kadar yararlanan ve buradan aldığı bilgileri olağandışı hayalgücüyle birleştiren bazen de çarpıtan bu dehaya, bilimkurgunun babası demek abartı olamaz.

Jules Verne'in tabiriyle; "...ve herşeyi fizik kanunlarıyla açıklarmış gibi yapıyor, ki gerektiğinde gerçekten icat da ediyor.". Ancak o kadar inandırıcı bir yazım tarzı var ki. Bugün bile bir balonla Ay'a ulaşılabileceğine inanabilirim.

Genelde kısa öyküleri ve şiirleriyle tanınan, aynı zamanda polisiye türünün de öncülerinden olan Poe, ilk ve son roman denemesi olan "Arthur Gordon Pym'in Maceraları" ile Jules Verne'e de ilham kaynağı olmuştur.

Verne, bu tamamlanamamış romanın önsözünde;"...öykü bu şekilde kesiliyor. kim sonunu getirir ki? Benden daha gözüpek ve daha küstah biri, bu olanaksız şeyler arazisinde ilerleyecektir" diyor.
Hala o kişi çıkamadı ve çıkacağa da benzemiyor.

Jules Verne

Teşekkürler Poe...